Οι εκτεταμένες αγροτικές κινητοποιήσεις που καταγράφονται τα τελευταία χρόνια σε ολόκληρη την Ευρώπη συνιστούν ένδειξη μιας βαθύτερης κρίσης κοινωνικής συναίνεσης γύρω από το υφιστάμενο μοντέλο αγροτικής διακυβέρνησης. Δεν πρόκειται για αποσπασματικές αντιδράσεις σε μεμονωμένα μέτρα, αλλά για συσσωρευμένη δυσαρέσκεια που προκύπτει από τη διαρκή απόκλιση μεταξύ των στρατηγικών στόχων της αγροτικής πολιτικής και της βιωμένης πραγματικότητας των παραγωγών. Η γεωργία μετατρέπεται έτσι σε πεδίο πολιτικής τριβής, όπου συμπυκνώνονται ευρύτερες αντιφάσεις της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Η Κοινή Αγροτική Πολιτική, όπως εξελίχθηκε τις τελευταίες δεκαετίες, επιχείρησε να μεταβεί από ένα καθεστώς στήριξης της παραγωγής σε ένα σύνθετο πλαίσιο εισοδηματικών ενισχύσεων, περιβαλλοντικών δεσμεύσεων και αγορακεντρικών μηχανισμών. Ωστόσο, η μετάβαση αυτή δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχη αναπροσαρμογή των κοινωνικών όρων αποδοχής της πολιτικής. Οι αγρότες καλούνται να λειτουργήσουν ταυτόχρονα ως παραγωγοί, διαχειριστές περιβάλλοντος και φορείς κοινωνικής συνοχής, χωρίς να διαθέτουν πάντα τα αναγκαία εργαλεία ή τα περιθώρια προσαρμογής.
Η ένταση αυτής της αντίφασης γίνεται ιδιαίτερα εμφανής στο πλαίσιο της πράσινης μετάβασης. Οι περιβαλλοντικοί στόχοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενσωματώνονται στην αγροτική πολιτική με τρόπο κανονιστικό και δεσμευτικό, συχνά χωρίς επαρκή διαφοροποίηση ανάλογα με τις εθνικές και περιφερειακές ιδιαιτερότητες. Το αποτέλεσμα είναι η αίσθηση, σε μεγάλο μέρος του αγροτικού πληθυσμού, ότι οι πολιτικές αποφάσεις λαμβάνονται απομακρυσμένα, με περιορισμένη κατανόηση των πραγματικών συνθηκών παραγωγής.
Οι κινητοποιήσεις, σε αυτό το πλαίσιο, λειτουργούν ως μηχανισμός πολιτικής ανάδρασης. Εκφράζουν όχι μόνο οικονομική πίεση, αλλά και κρίση εκπροσώπησης. Οι παραδοσιακοί θεσμοί διαμεσολάβησης, όπως οι αγροτικές οργανώσεις και οι συνεταιρισμοί, αδυνατούν συχνά να λειτουργήσουν ως αποτελεσματικός δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ παραγωγών και κέντρων λήψης αποφάσεων. Η απουσία εμπιστοσύνης εντείνει την αίσθηση αδιεξόδου και οδηγεί σε μορφές συλλογικής δράσης υψηλής έντασης.
Η ελληνική εμπειρία εντάσσεται οργανικά σε αυτή τη δυναμική, με πρόσθετες επιβαρύνσεις που απορρέουν από διαχρονικές θεσμικές αδυναμίες. Η αγροτική πολιτική συχνά αντιμετωπίστηκε ως πεδίο βραχυπρόθεσμης διαχείρισης κοινωνικών πιέσεων και όχι ως στρατηγικός τομέας εθνικής ανάπτυξης. Η έλλειψη σταθερού πλαισίου κανόνων, η πολυπλοκότητα των διαδικασιών και η περιορισμένη προβλεψιμότητα ενισχύουν την ανασφάλεια των παραγωγών.
Η τρέχουσα διεθνής συγκυρία επιτείνει αυτές τις πιέσεις. Η αύξηση του κόστους παραγωγής, η αστάθεια των αγορών και η αβεβαιότητα ως προς τη μελλοντική κατεύθυνση της αγροτικής πολιτικής δημιουργούν ένα περιβάλλον υψηλού ρίσκου. Οι αγρότες καλούνται να επενδύσουν και να προσαρμοστούν σε ένα πλαίσιο που μεταβάλλεται ταχύτερα από την ικανότητά τους να το απορροφήσουν. Η κοινωνική συναίνεση, που αποτέλεσε ιστορικά θεμέλιο της ΚΑΠ, εμφανίζει σαφή σημάδια διάβρωσης.
Οι κινητοποιήσεις δεν πρέπει να αναλύονται αποκλειστικά ως μορφές πίεσης προς τις κυβερνήσεις. Συνιστούν ένδειξη ότι το κοινωνικό συμβόλαιο μεταξύ κράτους, Ευρωπαϊκής Ένωσης και αγροτικού κόσμου βρίσκεται υπό αναθεώρηση. Η αποκατάσταση αυτής της σχέσης απαιτεί μετατόπιση από τη λογική της συμμόρφωσης προς τη λογική της συνδιαμόρφωσης πολιτικής. Η συμμετοχή των παραγωγών στη διαμόρφωση των κανόνων δεν αποτελεί απλώς ζήτημα δημοκρατικής νομιμοποίησης, αλλά προϋπόθεση αποτελεσματικότητας.
Σε ευρύτερο επίπεδο, η κρίση κοινωνικής συναίνεσης στην αγροτική πολιτική αντανακλά την πρόκληση που αντιμετωπίζουν τα σύγχρονα κράτη στη διαχείριση της μετάβασης. Η γεωργία λειτουργεί ως πρώιμος δείκτης αυτής της πρόκλησης, καθώς συνδέει άμεσα την οικονομία με τον χώρο, το περιβάλλον και την κοινωνική δομή. Η αποτυχία διαχείρισης αυτής της μετάβασης ενέχει τον κίνδυνο πολιτικής πόλωσης και περαιτέρω απονομιμοποίησης των θεσμών.
Η ουσιαστική επικαιροποίηση της αγροτικής πολιτικής προϋποθέτει αναγνώριση του πολιτικού χαρακτήρα των αγροτικών κινητοποιήσεων. Δεν πρόκειται για παρεκκλίσεις από την «κανονικότητα», αλλά για ενδείξεις ότι το υφιστάμενο μοντέλο έχει φτάσει στα όριά του. Η αντιμετώπιση αυτής της πραγματικότητας απαιτεί στρατηγικό διάλογο, θεσμική ανασυγκρότηση και επαναπροσδιορισμό των προτεραιοτήτων της ευρωπαϊκής αγροτικής πολιτικής σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης διεθνούς αβεβαιότητας.
Πρόσφατα σχόλια