Μια πτυχή που παραμένει συχνά υποαναλυμένη αφορά τον τρόπο με τον οποίο το μπολιβαριανό καθεστώς αναδιαμόρφωσε την κοινωνική δομή της Βενεζουέλας. Πέρα από τη ρητορική υπέρ των λαϊκών στρωμάτων, η άσκηση εξουσίας οδήγησε σε βαθύ κοινωνικό μετασχηματισμό, όχι μέσω εξάλειψης των ανισοτήτων, αλλά μέσω ανασύνθεσής τους.
Το καθεστώς δεν κατήργησε τις ελίτ· δημιούργησε νέες. Η σταδιακή αποδυνάμωση της παραδοσιακής οικονομικής αστικής τάξης συνοδεύθηκε από την ανάδυση μιας νέας κρατικο-κομματικής ελίτ, στενά συνδεδεμένης με τον κρατικό μηχανισμό, τον στρατό και τη διαχείριση των φυσικών πόρων. Η λεγόμενη «μπολιβαριανή μπουρζουαζία» δεν συγκροτήθηκε μέσω παραγωγικής δραστηριότητας, αλλά μέσω πρόσβασης στο κράτος, στις άδειες, στα συναλλαγματικά προνόμια και στα δίκτυα διανομής.
Αυτή η εξέλιξη είχε βαθιές συνέπειες για τη δυναμική των κοινωνικών τάξεων. Τα λαϊκά στρώματα απέκτησαν αρχικά μεγαλύτερη πρόσβαση σε κοινωνικές παροχές, χωρίς όμως να ενισχυθεί ουσιαστικά η οικονομική τους αυτονομία ή η παραγωγική τους θέση. Η εξάρτηση από κρατικά προγράμματα και επιδοτήσεις αντικατέστησε τη δομική κοινωνική κινητικότητα, δημιουργώντας σχέσεις πολιτικής και οικονομικής εξάρτησης.
Παράλληλα, η μεσαία τάξη υπέστη συστηματική αποδιάρθρωση. Ο πληθωρισμός, η ανασφάλεια δικαίου και η αποδυνάμωση των επαγγελματικών προοπτικών οδήγησαν είτε σε κοινωνική υποβάθμιση είτε σε μαζική μετανάστευση. Το αποτέλεσμα ήταν η απώλεια ενός κρίσιμου κοινωνικού στρώματος που παραδοσιακά λειτουργεί ως φορέας θεσμικής σταθερότητας και δημοκρατικής διεκδίκησης.
Η κοινωνική αυτή αναδιάρθρωση εξυπηρέτησε πολιτικά το καθεστώς. Ένα κοινωνικό σώμα κατακερματισμένο, εξαρτημένο και αποδυναμωμένο έχει περιορισμένη δυνατότητα συλλογικής διεκδίκησης. Η κοινωνική πολιτική, αντί να λειτουργεί ως εργαλείο ενδυνάμωσης, μετατράπηκε σε μηχανισμό πολιτικού ελέγχου, επιβράβευσης και τιμωρίας.
Σε βάθος χρόνου, ωστόσο, αυτή η στρατηγική υπονομεύει τη βιωσιμότητα του ίδιου του συστήματος. Η απουσία κοινωνικών τάξεων με παραγωγική αυτοτέλεια, θεσμική εμπιστοσύνη και προοπτική κοινωνικής ανόδου περιορίζει τις δυνατότητες οικονομικής ανασυγκρότησης και καθιστά τη χώρα εξαιρετικά ευάλωτη σε εσωτερικούς και εξωτερικούς κλυδωνισμούς.
Η Μπολιβαριανή Δημοκρατία, συνεπώς, δεν μετέβαλε απλώς την πολιτική εξουσία· αναδιάρθρωσε την κοινωνία με τρόπους που ενίσχυσαν την πολιτική της κυριαρχία βραχυπρόθεσμα, αλλά αποδυνάμωσαν τις κοινωνικές βάσεις μιας μακροπρόθεσμα σταθερής και συμπεριληπτικής ανάπτυξης.
Πρόσφατα σχόλια