.Η παρούσα υπό όρους εκεχειρία μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν μπορεί να ερμηνευθεί ως είσοδος της κρίσης σε ένα πιο σύνθετο στάδιο, όπου το ζητούμενο δεν είναι απλώς η στρατιωτική αναχαίτιση της κλιμάκωσης, αλλά η διαχείριση ενός πυκνού πεδίου στρατηγικής αβεβαιότητας. Η εξέλιξη των τελευταίων ωρών και ημερών καταδεικνύει ότι η εκεχειρία συγκρατεί τον άμεσο κίνδυνο διεύρυνσης της αντιπαράθεσης, χωρίς όμως να αποκαθιστά ούτε στοιχειώδη κανονικότητα στο περιφερειακό σύστημα ασφαλείας. Το γεγονός ότι οι συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ εμφανίζονται ως το αμέσως επόμενο κρίσιμο βήμα, την ίδια στιγμή που το Ορμούζ παραμένει πολύ κάτω από τα συνήθη επίπεδα ναυτιλιακής κίνησης και η ιρανική πλευρά προσεγγίζει τη διαδικασία με δηλωμένη επιφυλακτικότητα, αποτυπώνει με ακρίβεια την πραγματική φύση της στιγμής: δεν πρόκειται για μετάβαση από τη σύγκρουση στην ειρήνη, αλλά για μετάβαση από την ανοιχτή κλιμάκωση στη διαχειριζόμενη αστάθεια.
Η κατηγορία της «διαχειριζόμενης αστάθειας» είναι εδώ αναλυτικά κεντρική, διότι εξηγεί γιατί η παύση των άμεσων στρατιωτικών κινήσεων δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη αποκατάσταση εμπιστοσύνης, οικονομικής προβλεψιμότητας ή στρατηγικής βεβαιότητας. Η ουσία του προβλήματος είναι ότι οι δύο πλευρές δεν έχουν ακόμη μεταφέρει τη σχέση τους από ένα καθεστώς αμοιβαίου εξαναγκασμού σε ένα καθεστώς αμοιβαία ανεκτής συνύπαρξης. Αντιθέτως, εξακολουθούν να αντιλαμβάνονται τη διαδικασία ως φάση αναμέτρησης με διαφορετικά μέσα. Για την Ουάσιγκτον, η εκεχειρία λειτουργεί ως δοκιμή του κατά πόσον η προηγηθείσα πίεση μπορεί να παράξει πολιτική απόδοση στο τραπέζι των συνομιλιών. Για την Τεχεράνη, η ίδια εκεχειρία λειτουργεί ως δοκιμή του κατά πόσον μπορεί να εξασφαλίσει χρόνο, περιορισμό του άμεσου κόστους και βελτίωση της θέσης της χωρίς να εγκλωβιστεί σε διαδικασία που θα μετατρέπει τη συμμετοχή της σε τεκμήριο στρατηγικής κάμψης. Υπό αυτό το πρίσμα, η εκεχειρία είναι ταυτόχρονα κοινό σημείο επαφής και πεδίο ανταγωνιστικών ερμηνειών, γεγονός που καθιστά τη διάρκειά της θεσμικά αβέβαιη και πολιτικά εύθραυστη.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι το γεγονός ότι η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ δεν έχει επανέλθει σε λειτουργική ομαλότητα, παρά την τυπική ύπαρξη εκεχειρίας. Σύμφωνα με τις σημερινές αναφορές, η κίνηση παραμένει σχεδόν σε κατάσταση ακινησίας, ενώ οι ναυτιλιακοί φορείς εξακολουθούν να αξιολογούν το ρίσκο ως εξαιρετικά αυξημένο. Αυτό σημαίνει ότι οι διεθνείς οικονομικοί και εμπορικοί δρώντες δεν αντιμετωπίζουν την εκεχειρία ως επαρκή εγγύηση σταθερότητας. Με άλλα λόγια, η αγορά, η ναυτιλία και τα συστήματα ασφάλισης μεταφράζουν τη σημερινή κατάσταση όχι ως επιστροφή στην κανονική γεωοικονομική λειτουργία, αλλά ως παράταση ενός καθεστώτος υψηλού κινδύνου υπό προσωρινή αναστολή πυρός. Πρόκειται για εξαιρετικά κρίσιμο στοιχείο, διότι αποδεικνύει ότι η πραγματική αποτίμηση της κρίσης δεν γίνεται μόνο από τα κράτη αλλά και από τους δομικούς φορείς της παγκόσμιας οικονομίας, οι οποίοι, στην πράξη, ψηφίζουν καθημερινά υπέρ ή κατά της σταθερότητας μέσω των ροών, των ασφαλίστρων, των καθυστερήσεων και των αποκλίσεων από τις συνήθεις επιχειρησιακές πρακτικές. Όσο το Ορμούζ δεν επιστρέφει σε κανονική λειτουργία, τόσο η εκεχειρία παραμένει περισσότερο πολιτική δήλωση παρά πλήρες στρατηγικό γεγονός.
Το Ισλαμαμπάντ αναδεικνύεται έτσι όχι απλώς σε τόπο συνομιλιών, αλλά σε εργαστήριο μιας δοκιμαστικής διπλωματίας υπό συνθήκες ελάχιστης εμπιστοσύνης. Η πακιστανική μεσολάβηση φαίνεται ότι υπήρξε κρίσιμη για να αποτραπεί η κατάρρευση της διαδικασίας προτού καν ξεκινήσει ουσιαστικά, γεγονός που αποδίδεται σε παρασκηνιακές επαφές υψηλού επιπέδου και σε συντονισμό με περισσότερους του ενός περιφερειακούς και διεθνείς παίκτες. Αυτό δεν σημαίνει ότι το Πακιστάν έχει τη δυνατότητα να εγγυηθεί μακροχρόνια λύση. Σημαίνει, όμως, ότι στη σημερινή συγκυρία λειτουργεί ως κράτος-γέφυρα, ικανό να προσφέρει το ελάχιστο αναγκαίο πολιτικό έδαφος ώστε οι δύο πλευρές να συζητήσουν χωρίς να αναγνωρίζουν αμοιβαία ότι έχουν ήδη μεταβεί σε κανονική διπλωματική σχέση. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, διότι σε συγκρούσεις υψηλής φόρτισης η ίδια η επιλογή του τόπου, του διαύλου και της διαδικαστικής φόρμας αποτελεί μέρος της ουσίας της διαπραγμάτευσης. Όταν ένα τρίτο κράτος προσφέρει χώρο όπου η προσέλευση μπορεί να παρουσιαστεί ως διεθνής υπευθυνότητα και όχι ως διμερής παραχώρηση, μειώνει το άμεσο πολιτικό κόστος της συμμετοχής.
Η ουσιώδης δυσκολία, ωστόσο, παραμένει αλλού: στο γεγονός ότι οι δύο πλευρές διαφωνούν όχι μόνο επί των όρων, αλλά επί της ίδιας της ιεράρχησης των προτεραιοτήτων. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, το ζητούμενο είναι μια διαπραγμάτευση που θα αποδείξει ότι η πίεση ήταν αποτελεσματική, ότι οι θαλάσσιες οδοί δεν θα τεθούν εκ νέου υπό συστημική απειλή και ότι η απέναντι πλευρά θα δεχθεί ένα περισσότερο επιτηρήσιμο πλαίσιο συμπεριφοράς. Για το Ιράν, προτεραιότητα έχει να μη μετατραπεί η εκεχειρία σε μηχανισμό μονιμοποίησης της αμερικανικής μονομέρειας, να εξασφαλιστεί κάποια μορφή πολιτικο-οικονομικής αντιστάθμισης και να αποτραπεί η εμπέδωση της αντίληψης ότι η εξωτερική πίεση είναι επαρκής για να αποσπά ουσιώδεις υποχωρήσεις. Επομένως, το διαπραγματευτικό χάσμα δεν είναι απλώς τεχνικό. Είναι κανονιστικό και πολιτικό. Η μία πλευρά θέλει αποτέλεσμα που να αποδεικνύει πειθαναγκασμό· η άλλη χρειάζεται αποτέλεσμα που να αποδεικνύει ότι δεν πειθαναγκάστηκε. Αυτό το δίπολο είναι η βαθύτερη πηγή της αβεβαιότητας.
Εξίσου κρίσιμη είναι η χρονικότητα της τρέχουσας φάσης. Η δίβδομη εκεχειρία δεν είναι μεγάλο διάστημα για δομική διαπραγμάτευση, αλλά είναι επαρκές για να παραχθούν ισχυρές πρώτες εντυπώσεις σχετικά με την κατεύθυνση της διαδικασίας. Αν τις αμέσως επόμενες ημέρες υπάρξουν σαφέστερα σήματα για μηχανισμό συνέχειας, για μερική αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας, για διατήρηση ανοιχτών διαύλων και για διεθνή διπλωματική στήριξη μιας πιο ανθεκτικής αποκλιμάκωσης, τότε το momentum μπορεί να μετεξελιχθεί σε περιορισμένο αλλά πραγματικό πολιτικό κεφάλαιο. Αντιθέτως, αν το διάστημα αυτό κυλήσει μέσα σε αντιφατικά μηνύματα, καθυστερήσεις, αμοιβαίες κατηγορίες και απουσία υλικών σημείων σταθεροποίησης, τότε η σημερινή εκεχειρία θα καταγραφεί αναδρομικά ως απλή επιβράδυνση μιας κρίσης που δεν άλλαξε πραγματικά φάση. Η δυναμική του momentum, συνεπώς, δεν εξαρτάται μόνο από το τι λέγεται αλλά από το αν ο χρόνος που αγοράστηκε μετατρέπεται σε μετρήσιμη μείωση αβεβαιότητας. Προς το παρόν, τα διαθέσιμα δεδομένα συνηγορούν ότι αυτό δεν έχει ακόμη επιτευχθεί.
Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι η παρούσα στιγμή είναι ιστορικά κρίσιμη όχι επειδή προαναγγέλλει λύση, αλλά επειδή συγκεντρώνει σε συμπυκνωμένη μορφή όλες τις αντιφάσεις της σημερινής περιφερειακής γεωπολιτικής: αμοιβαία αποτροπή χωρίς σταθερή ισορροπία, εκεχειρία χωρίς κανονικότητα, διαπραγμάτευση χωρίς εμπιστοσύνη, οικονομική εξάρτηση χωρίς πραγματική ασφάλεια των ροών και διπλωματική κινητοποίηση χωρίς ακόμη συνεκτικό ορίζοντα τελικής διευθέτησης. Υπό αυτή την έννοια, η δίβδομη αναστολή πυρός δεν είναι επίλυση της κρίσης αλλά μεταφορά της σε επίπεδο υψηλότερης στρατηγικής πολυπλοκότητας.
Πρόσφατα σχόλια