Η ΕΛ.Α.Σ. αποτελεί ιδιότυπη περίπτωση κομματικής γένεσης: δεν εμφανίζεται ως κλασικό νέο κόμμα κοινωνικού κινήματος, ούτε ως οργανική διάσπαση ενός ζωντανού μαζικού φορέα, ούτε ως τεχνοκρατική πλατφόρμα πολιτικής μεταρρύθμισης. Εμφανίζεται ως αρχηγικά συμπυκνωμένη απόπειρα ανασύνταξης ενός κατακερματισμένου προοδευτικού χώρου, σε συνθήκες φθοράς της κυβερνητικής ηγεμονίας, αδυναμίας του ΠΑΣΟΚ να μετατραπεί σε αδιαμφισβήτητο εναλλακτικό πόλο, δημοσκοπικής εξαΰλωσης του ΣΥΡΙΖΑ και οργανωτικής αποσύνθεσης της Νέας Αριστεράς. Η ίδια η ανακοίνωση του νέου φορέα, με το όνομα Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη, έγινε στις 26 Μαΐου 2026 στο Θησείο, με έντονη χρήση συμβολισμών, ιδρυτικής διακήρυξης, αναφοράς σε πολιτική αλλαγή και επίκλησης ενός νέου «εμείς». Το γεγονός αυτό έχει σημασία όχι μόνο ως εκδήλωση κομματικής ίδρυσης, αλλά ως προσπάθεια ανακατασκευής συλλογικού πολιτικού υποκειμένου σε έναν χώρο που είχε χάσει την οργανωτική του συνοχή και τη γλωσσική του βεβαιότητα.
Η βασική παγίδα για έναν αρχηγικά ισχυρό φορέα είναι ότι μπορεί να συγχέει την κινητοποίηση με την οικοδόμηση. Η κινητοποίηση παράγεται από πρόσωπο, συγκυρία, σύμβολο, θυμό, ελπίδα, αίσθηση επανεκκίνησης. Η οικοδόμηση απαιτεί κοινωνική ταξινόμηση, προγραμματική ιεράρχηση, οργανωτικό βάθος, θεσμική αξιοπιστία, στελεχιακή επάρκεια και δυνατότητα μετατροπής γενικών αξιών σε εφαρμοσμένες δημόσιες πολιτικές. Η ΕΛ.Α.Σ. μπορεί να ενώσει προσωρινά εκείνους που θέλουν κυβερνητική αλλαγή, εκείνους που απογοητεύτηκαν από τον ΣΥΡΙΖΑ, εκείνους που δεν πείστηκαν από το ΠΑΣΟΚ, εκείνους που αισθάνονται ότι η σημερινή κυβέρνηση έχει εξαντλήσει την κοινωνική της πειθώ, και εκείνους που ζητούν έναν ισχυρότερο αντιπολιτευτικό φορέα. Όμως η αρνητική συσπείρωση δεν είναι ακόμη θετικό κοινωνικό συμβόλαιο. Δεν αρκεί να υπάρχει πλειοψηφία δυσαρέσκειας. Πρέπει να υπάρχει μειοψηφία ή πλειοψηφία εμπιστοσύνης. Και αυτή δεν γεννιέται από τη φράση «να φύγουν οι σημερινοί», αλλά από τη φράση «γνωρίζουμε τι θα κάνουμε διαφορετικά, πώς, με ποιους και με ποιο κόστος».
Η προγραμματική σοβαρότητα της ΕΛ.Α.Σ. θα κριθεί πρώτα στο πεδίο της κοινωνικής αντιστοίχισης. Η Ελλάδα του 2026 δεν είναι η Ελλάδα της αντιμνημονιακής κορύφωσης. Η κοινωνική δυσαρέσκεια δεν οργανώνεται πλέον γύρω από έναν ενιαίο εξωτερικό καταναγκασμό, όπως ήταν τα μνημόνια και η επιτήρηση, αλλά γύρω από πολλαπλές, διάχυτες και καθημερινές μορφές αδυναμίας: κόστος ζωής, ακριβή κατοικία, χαμηλή αγοραστική δύναμη, αίσθηση θεσμικής ατιμωρησίας, απώλεια εμπιστοσύνης στο κράτος, δυσλειτουργία δημόσιων υπηρεσιών, νεανική αδυναμία ανεξαρτητοποίησης, μικρομεσαία φορολογική κόπωση, αδυναμία παραγωγικής αναβάθμισης. Το νέο κόμμα δεν μπορεί να επιβιώσει μακροπρόθεσμα αν αντιμετωπίσει αυτά τα ζητήματα ως απλή πρώτη ύλη καταγγελίας. Πρέπει να τα οργανώσει σε συνεκτική κοινωνική πρόταση: ποιοι είναι οι κεντρικοί κοινωνικοί του συνομιλητές; Οι μισθωτοί χαμηλής και μεσαίας ειδίκευσης; Οι επισφαλείς νέοι πτυχιούχοι; Οι μικρομεσαίοι; Οι δημόσιοι λειτουργοί; Οι άνθρωποι της αποχής; Τα στρώματα που ζητούν θεσμική κάθαρση; Η απάντηση δεν μπορεί να είναι «όλοι», διότι τα «όλοι» στην πολιτική συχνά σημαίνουν κανείς με προτεραιότητα.
Δεύτερο πεδίο είναι η σχέση αναδιανομής και παραγωγής. Η Κεντροαριστερά στην Ελλάδα έχει ιστορικά ισχυρή γλώσσα κοινωνικής δικαιοσύνης, αλλά συχνά ασθενέστερη γλώσσα παραγωγικής ανασυγκρότησης. Η ΕΛ.Α.Σ., αν θέλει να εμφανιστεί ως σοβαρός φορέας διακυβέρνησης, οφείλει να απαντήσει σε ερωτήματα που δεν απαντώνται με γενικές αναφορές σε αξιοπρέπεια. Πώς αυξάνονται οι μισθοί χωρίς να εξαντληθεί η επιχειρηματική βάση των μικρών επιχειρήσεων; Πώς περιορίζεται η ακρίβεια χωρίς απλή επιδοματική ανακύκλωση; Πώς ρυθμίζεται η αγορά κατοικίας χωρίς να μετατρέπεται το κράτος σε παθητικό επιδοτητή υψηλών ενοικίων; Πώς φορολογείται δικαιότερα ο πλούτος χωρίς να ενισχυθεί η φυγή κεφαλαίων ή η παραοικονομία; Πώς στηρίζονται οι μικρομεσαίοι χωρίς να χαρίζεται η φορολογική ανομία; Πώς ενισχύεται το κοινωνικό κράτος χωρίς να επιστρέφει η καχυποψία δημοσιονομικής ανευθυνότητας; Αυτά είναι ακαδημαϊκά και πολιτικά κρίσιμα ερωτήματα, διότι η κυβερνητική αξιοπιστία κρίνεται στην ένωση κοινωνικής βούλησης και υλικής δυνατότητας.
Τρίτο πεδίο είναι η θεσμική πειστικότητα. Η ΕΛ.Α.Σ. δεν ξεκινά από μηδενικό ιστορικό. Το ιδρυτικό της πρόσωπο φέρει μνήμη διακυβέρνησης, άρα και εμπειρία αλλά και βάρος. Ο ΣΥΡΙΖΑ είχε εκλογική διαδρομή μεγάλης ανόδου και μεγάλης πτώσης. Αυτό σημαίνει ότι το νέο εγχείρημα δεν μπορεί να εμφανίζεται σαν να μην κουβαλά προηγούμενη διακυβερνητική εμπειρία. Η εμπειρία μπορεί να είναι πλεονέκτημα μόνο αν παρουσιαστεί ως πολιτική μάθηση. Αν παρουσιαστεί ως απλή επιστροφή, θα ενεργοποιήσει μνήμες αποτυχίας. Αν παρουσιαστεί ως ώριμη αναθεώρηση, μπορεί να μετατραπεί σε εγγύηση. Η διαφορά είναι λεπτή αλλά καθοριστική: άλλο «επιστρέφουμε επειδή δικαιωθήκαμε», άλλο «επιστρέφουμε επειδή μάθαμε τι σημαίνει να κυβερνάς σε δύσκολη χώρα και να μην υπόσχεσαι περισσότερα από όσα μπορείς να θεμελιώσεις».
Τέταρτο πεδίο είναι η οργανωτική σοβαρότητα. Η αποσύνθεση της Νέας Αριστεράς, καθώς και η απώλεια της κοινοβουλευτικής της ομάδας, δείχνει ότι ο ευρύτερος αριστερός χώρος δεν πάσχει μόνο από έλλειψη αρχηγού ή εκλογικής τακτικής, αλλά από έλλειψη ανθεκτικής κομματικής μορφής. Η ΕΛ.Α.Σ. πρέπει να αποφύγει να γίνει απλώς στέγη μεταφοράς στελεχών από αποτυχημένα εγχειρήματα. Ένα κόμμα που συγκροτείται κυρίως από πολιτικούς πρόσφυγες άλλων σχημάτων κινδυνεύει να κουβαλήσει τη φθορά τους. Χρειάζεται νέα οργανωτική κοινωνία: τοπικές δομές, θεματική επεξεργασία, διαδικασίες εσωτερικής λογοδοσίας, σχέση με επαγγελματικά και κοινωνικά σώματα, νέα στελέχη που δεν εμφανίζονται μόνο ως ανακυκλωμένο πολιτικό προσωπικό. Αν η ΕΛ.Α.Σ. παραμείνει αρχηγική πλατφόρμα, θα έχει ταχύτητα αλλά όχι βάθος. Αν γίνει πραγματική παράταξη, θα χρειαστεί να αντέξει εσωτερική πολυφωνία χωρίς να διαλυθεί και προγραμματική πειθαρχία χωρίς να γίνει κλειστός μηχανισμός.
Το μεγαλύτερο θεωρητικό ζήτημα είναι αν η ΕΛ.Α.Σ. μπορεί να περάσει από την πολιτική του αντιπάλου στην πολιτική του αντικειμένου. Η πολιτική του αντιπάλου ορίζει την ταυτότητα μέσα από το ποιον αντιμάχεται. Η πολιτική του αντικειμένου ορίζει την ταυτότητα μέσα από το τι θέλει να κατασκευάσει. Η πρώτη είναι απαραίτητη για συσπείρωση, ιδίως σε πολωμένα περιβάλλοντα. Η δεύτερη είναι απαραίτητη για διακυβέρνηση. Αν η ΕΛ.Α.Σ. μείνει στην πρώτη, θα λειτουργήσει ως επιτυχημένος μηχανισμός αντιπολιτευτικής συγκέντρωσης, αλλά όχι ως φορέας νέας ηγεμονίας. Αν περάσει στη δεύτερη, θα χρειαστεί να εκθέσει τον εαυτό της σε δυσκολότερη κριτική: ποιο είναι το σχέδιο για την παραγωγή, τη φορολογία, το κράτος, τη Δικαιοσύνη, την κατοικία, την υγεία, την παιδεία, την ασφάλεια, την Ευρώπη, την κλιματική μετάβαση; Εκεί τελειώνουν τα συνθήματα και αρχίζει η πολιτική σοβαρότητα.
Η ΕΛ.Α.Σ. έχει ένα πραγματικό παράθυρο ευκαιρίας. Το κομματικό σύστημα είναι ρευστό, ο παλιός ΣΥΡΙΖΑ έχει σχεδόν χάσει την ικανότητα αυτόνομης κοινωνικής συγκράτησης, η Νέα Αριστερά αποδείχθηκε στελεχιακά εύθραυστη, το ΠΑΣΟΚ δυσκολεύεται να επιβάλει ηγεμονία, και ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας δηλώνει απογοήτευση από την πορεία της χώρας. Όμως το παράθυρο ευκαιρίας δεν είναι ιστορική δικαίωση. Είναι δοκιμασία. Η ΕΛ.Α.Σ. θα αποτύχει αν νομίσει ότι η κοινωνία ζητά απλώς νέο όνομα για παλιές προσδοκίες. Θα πετύχει μόνο αν δείξει ότι κατανοεί τη νέα κοινωνική δομή της ανασφάλειας και μπορεί να την μετατρέψει σε κυβερνητικό σχέδιο. Η αντιδεξιά επανασυσπείρωση μπορεί να της δώσει εκκίνηση. Δεν μπορεί να της δώσει βάθος. Το βάθος θα έρθει μόνο αν το νέο κόμμα αποδείξει ότι δεν είναι απλώς η επιστροφή ενός προσώπου ή η συγκόλληση ενός χώρου, αλλά μια σοβαρή πρόταση κοινωνικής, θεσμικής και παραγωγικής ανασυγκρότησης.
Πρόσφατα σχόλια