Η προοπτική άμεσης ή έμμεσης στρατιωτικής εμπλοκής των Ηνωμένων Πολιτειών στο Ιράν συνιστά γεγονός με δυνητικά καταλυτικές συνέπειες για τη διεθνή τάξη. Δεν πρόκειται απλώς για μια ακόμη περιφερειακή κρίση στη Μέση Ανατολή, αλλά για ένα σενάριο που δύναται να επηρεάσει τη δομή του παγκόσμιου συστήματος ισχύος, τη συνοχή των διεθνών συμμαχιών και τη λειτουργία των θεμελιωδών μηχανισμών ασφάλειας. Η γεωπολιτική βαρύτητα του Ιράν, η στρατηγική του θέση και η εμπλοκή του σε περιφερειακές και παγκόσμιες αντιπαραθέσεις καθιστούν οποιαδήποτε αμερικανική ενέργεια ικανή να προκαλέσει αντιδράσεις μεγάλης κλίμακας.
Σε περιφερειακό επίπεδο, μια αμερικανική εμπλοκή στο Ιράν θα επανακαθόριζε άμεσα τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή. Το Ιράν λειτουργεί ως κεντρικός πυλώνας ενός πλέγματος κρατικών και μη κρατικών δρώντων, οι οποίοι συγκροτούν έναν άτυπο αλλά αποτελεσματικό άξονα επιρροής. Η αποδυνάμωση ή η κατάρρευση της Τεχεράνης θα είχε άμεσο αντίκτυπο στη λειτουργικότητα οργανώσεων όπως η Χεζμπολάχ, οι σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ, οι Χούθι στην Υεμένη και τα φιλοϊρανικά δίκτυα στη Συρία. Η αποσύνθεση αυτού του δικτύου θα δημιουργούσε ένα κενό ισχύος, το οποίο θα επιχειρούσαν να καλύψουν ανταγωνιστικές δυνάμεις, περιφερειακές και εξωπεριφερειακές.
Οι αραβικές μοναρχίες του Κόλπου αντιμετωπίζουν το ενδεχόμενο αμερικανικής εμπλοκής με στρατηγική αμφιθυμία. Από τη μία πλευρά, η αποδυνάμωση του Ιράν εξυπηρετεί τα μακροπρόθεσμα συμφέροντά τους, περιορίζοντας έναν βασικό ανταγωνιστή. Από την άλλη, ο άμεσος κίνδυνος αντιποίνων καθιστά τις χώρες αυτές ιδιαίτερα ευάλωτες. Ενεργειακές υποδομές, λιμένες, αεροδρόμια και αμερικανικές βάσεις στο έδαφός τους αποτελούν πιθανούς στόχους, γεγονός που αυξάνει τον φόβο μιας γενικευμένης περιφερειακής σύρραξης.
Η εμπλοκή των ΗΠΑ στο Ιράν θα είχε άμεσες συνέπειες στην παγκόσμια οικονομία και κυρίως στην αγορά ενέργειας. Ο Περσικός Κόλπος και τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν κόμβο για τη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου. Ακόμη και περιορισμένη στρατιωτική ένταση θα μπορούσε να οδηγήσει σε απότομη αύξηση των τιμών της ενέργειας, με πληθωριστικές πιέσεις σε παγκόσμια κλίμακα. Οι οικονομίες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές ενέργειας θα αντιμετώπιζαν σοβαρούς κραδασμούς, γεγονός που θα ενίσχυε τις γεωοικονομικές ανισορροπίες.
Η Ρωσία και η Κίνα αποτελούν κρίσιμους παράγοντες στην εξίσωση. Η Μόσχα έχει αναπτύξει στενή στρατηγική σχέση με την Τεχεράνη, τόσο στον ενεργειακό όσο και στον στρατιωτικό τομέα. Μια αμερικανική επίθεση στο Ιράν θα μπορούσε να αποδυναμώσει έναν σημαντικό εταίρο της Ρωσίας, αλλά ταυτόχρονα θα της προσέφερε τη δυνατότητα να εκμεταλλευτεί τη διεθνή αστάθεια, αυξάνοντας την επιρροή της σε άλλες περιοχές ή ενισχύοντας την αντιδυτική ρητορική της. Η Κίνα, ως βασικός αγοραστής ιρανικής ενέργειας και υποστηρικτής της αρχής της μη επέμβασης, θα έβλεπε μια τέτοια εξέλιξη ως απειλή για τη σταθερότητα των εμπορικών της διαδρομών και για το όραμά της περί πολυπολικού κόσμου.
Σε επίπεδο διεθνούς δικαίου και θεσμών, μια αμερικανική εμπλοκή χωρίς σαφή εντολή του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ θα ενίσχυε περαιτέρω την κρίση νομιμοποίησης της διεθνούς τάξης. Η επιλεκτική εφαρμογή κανόνων και η μονομερής χρήση βίας υπονομεύουν το κανονιστικό πλαίσιο που υποτίθεται ότι διέπει τις διεθνείς σχέσεις. Αυτό θα μπορούσε να ενθαρρύνει και άλλες δυνάμεις να υιοθετήσουν παρόμοιες πρακτικές, οδηγώντας σε έναν πιο ασταθή και απρόβλεπτο κόσμο.
Η εσωτερική διάσταση της σύγκρουσης δεν μπορεί να αγνοηθεί. Μια εξωτερική επίθεση θα επηρέαζε βαθιά τη δυναμική στο εσωτερικό του Ιράν. Ενώ ορισμένα τμήματα της κοινωνίας ενδέχεται να δουν την αμερικανική εμπλοκή ως ευκαιρία αλλαγής, άλλα θα μπορούσαν να συσπειρωθούν γύρω από το καθεστώς. Το αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από τη φύση, τη διάρκεια και την ένταση της επέμβασης, αλλά και από την ικανότητα της ιρανικής αντιπολίτευσης να μετατρέψει την κρίση σε πολιτική εναλλακτική.
Για τις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι γεωπολιτικές συνέπειες είναι διττές. Μια επιτυχής, περιορισμένη επιχείρηση θα μπορούσε να ενισχύσει την εικόνα της αμερικανικής ισχύος και αποτροπής. Αντιθέτως, μια παρατεταμένη ή αποτυχημένη εμπλοκή θα επιβάρυνε στρατιωτικά και πολιτικά την Ουάσιγκτον, ενισχύοντας τις φωνές περί υπερεπέκτασης και στρατηγικής κόπωσης. Η αξιοπιστία των αμερικανικών δεσμεύσεων προς συμμάχους και εταίρους θα δοκιμαζόταν σε πολλαπλά επίπεδα.
Τέλος, μια σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν θα επιτάχυνε τις ήδη εξελισσόμενες τάσεις προς έναν πολυπολικό κόσμο. Η αμφισβήτηση της αμερικανικής ηγεμονίας, η ενίσχυση περιφερειακών δυνάμεων και η αναζήτηση εναλλακτικών μηχανισμών ασφάλειας θα εντείνονταν. Η Μέση Ανατολή θα μπορούσε να μετατραπεί σε εργαστήριο μιας νέας διεθνούς τάξης, όπου η ισχύς, και όχι οι κανόνες, θα καθορίζει τις εξελίξεις.
Συνολικά, οι γεωπολιτικές συνέπειες μιας αμερικανικής εμπλοκής στο Ιράν εκτείνονται πολύ πέρα από τα όρια μιας διμερούς αντιπαράθεσης. Αγγίζουν τη σταθερότητα ολόκληρων περιφερειών, τη λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας και το μέλλον της διεθνούς τάξης.
Πρόσφατα σχόλια