Η επαναλαμβανόμενη εικόνα καμένων τοπίων κάθε καλοκαίρι δεν αποτελεί μια έκτακτη κατάσταση, αλλά μια δομική αδυναμία του κράτους να διαχειριστεί επαρκώς το φαινόμενο των δασικών πυρκαγιών. Η Ελλάδα δοκιμάζεται κάθε χρόνο με από ακραία φαινόμενα, συχνά με τραγικά αποτελέσματα: απώλειες ανθρώπινων ζωών, περιβαλλοντική καταστροφή, υποβάθμιση της ποιότητας ζωής και σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις. .
Το Θεσμικό Πλαίσιο της Πολιτικής Προστασίας: Ασυνέχεια και Κατακερματισμός
Η πολιτική προστασία στην Ελλάδα υπάγεται στο Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, με νομικό πλαίσιο που ανανεώθηκε το 2020 (Ν. 4662/2020). Παρόλα αυτά, η πρακτική εφαρμογή του πλαισίου χαρακτηρίζεται από θεσμική ασυνέχεια, έλλειψη διαλειτουργικότητας μεταξύ των αρμόδιων φορέων (Πυροσβεστικό Σώμα, Τοπική Αυτοδιοίκηση, Δασικές Υπηρεσίες) και ανεπαρκή πρόληψη. Το κεντρικό κράτος λειτουργεί κυρίως πυροσβεστικά – και όχι προληπτικά – αποτυγχάνοντας να ενσωματώσει στρατηγικές ανθεκτικότητας και διαχείρισης κινδύνων.
Ανεξέλεγκτες Πυρκαγιές και Κλιματική Αλλαγή: Επιταχυντές Κρίσης
Η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει τις συνθήκες ξηρασίας και θερμοκρασίας, καθιστώντας τα ελληνικά δάση εξαιρετικά ευάλωτα σε πυρκαγιές. Οι πυρκαγιές στην Πάρνηθα (2007), στο Μάτι (2018), στην Εύβοια (2021) και στη Ρόδο (2023) αναδεικνύουν ένα μοτίβο αποτυχίας διαχείρισης κινδύνου σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο. Η κρατική απάντηση παραμένει αντιδραστική, με τη χρήση μέσων καταστολής της φωτιάς χωρίς επένδυση σε σύγχρονα εργαλεία πρόγνωσης, χαρτογράφησης κινδύνου, διαχείρισης καύσιμης ύλης και ενεργής συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών.
Πολιτική Ανεπάρκεια και Δημοκρατικό Έλλειμμα
Η πολιτική επιστήμη υπογραμμίζει πως η κρίση πολιτικής προστασίας συνιστά εν μέρει κρίση λογοδοσίας και δημοκρατικού ελέγχου. Η απουσία διαφανούς αξιολόγησης των επιχειρησιακών σχεδίων, η περιορισμένη συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων και η αποσπασματική ενημέρωση των μέσων ενημέρωσης συντείνουν στη διαμόρφωση ενός θεσμικού περιβάλλοντος όπου οι αποτυχίες επαναλαμβάνονται χωρίς ουσιαστικό πολιτικό κόστος.
Η Ανάγκη για Νέο Μοντέλο Πολιτικής Προστασίας
Η πολιτική προστασία στην Ελλάδα χρειάζεται μια στρατηγική αναδιάρθρωση που να βασίζεται σε τέσσερις πυλώνες:
- Πρόληψη μέσω πολυεπίπεδης διακυβέρνησης – Ενίσχυση της συνεργασίας κράτους, τοπικών αρχών, πανεπιστημίων και ΜΚΟ για πρόληψη και εκπαίδευση των πολιτών.
- Ψηφιακός μετασχηματισμός – Ενσωμάτωση τεχνολογιών πρόγνωσης, GIS χαρτών, drones και real-time ενημέρωσης των πολιτών μέσω εφαρμογών κινητών.
- Θεσμική ενίσχυση και διαφάνεια – Αναθεώρηση του θεσμικού πλαισίου με έμφαση στη λογοδοσία, την αξιολόγηση και τον έλεγχο από ανεξάρτητους φορείς.
- Κλιματική προσαρμογή – Ολιστική προσέγγιση που εντάσσει την πολιτική προστασία στη στρατηγική βιώσιμης ανάπτυξης και περιβαλλοντικής διαχείρισης.
Συμπέρασμα
Η ανάγκη για μια νέα πολιτική προστασία στην Ελλάδα δεν αποτελεί πλέον απλώς προτεραιότητα διαχείρισης κινδύνου, αλλά δοκιμασία της θεσμικής ικανότητας του κράτους. Οι πυρκαγιές δεν είναι πια μόνο φυσικά φαινόμενα· είναι και πολιτικά γεγονότα. Η αδυναμία αντιμετώπισής τους αποκαλύπτει την κρισιμότητα ενός νέου μοντέλου διακυβέρνησης που θα ενώνει την πρόληψη, την τεχνολογία και τη δημοκρατική λογοδοσία.
Πρόσφατα σχόλια