Η οικονομική διακυβέρνηση της Τουρκίας παρουσιάζει διαχρονικά χαρακτηριστικά που απομακρύνουν τη χώρα από το δυτικό φιλελεύθερο οικονομικό υπόδειγμα και προσεγγίζουν ένα sui generis μοντέλο, όπου η κρατική εξουσία διατηρεί κεντρικό ρόλο στη ρύθμιση της οικονομίας, στην καθοδήγηση των επενδύσεων και στην κατανομή των πόρων. Από την κεμαλική περίοδο μέχρι σήμερα, ο οικονομικός εκσυγχρονισμός δεν ακολούθησε τη λογική των ανοιχτών αγορών και της θεσμικής σταθερότητας που χαρακτηρίζουν τις δυτικές δημοκρατίες, αλλά οικοδομήθηκε πάνω σε μια ισχυρή κρατική παρέμβαση με στόχο την ενίσχυση της κρατικής ισχύος και όχι την ενίσχυση της αυτονομίας των οικονομικών θεσμών.
Οι μεταρρυθμίσεις της δεκαετίας του 1980 άνοιξαν τμήματα της οικονομίας στην αγορά, αλλά δεν δημιούργησαν έναν σταθερό θεσμικό μηχανισμό που να εγγυάται τον διαχωρισμό πολιτικής και οικονομικής ισχύος. Αντίθετα, η οικονομική φιλελευθεροποίηση υπήρξε επιλεκτική και καθοδηγούμενη από πολιτικές σκοπιμότητες, ενώ οι κρίσιμες θεσμικές λειτουργίες —όπως η ανεξαρτησία της Κεντρικής Τράπεζας, η διαφάνεια του τραπεζικού συστήματος ή η σταθερότητα του ρυθμιστικού πλαισίου— παρέμειναν ευάλωτες σε κυβερνητικές παρεμβάσεις. Αυτή η θεσμική ρευστότητα αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο μη-δυτικής δημοκρατίας, καθώς καθιστά την οικονομία εξαρτώμενη από πολιτικές αποφάσεις και όχι από θεσμική κανονικότητα.
Η περίοδος μετά το 2018 ανέδειξε με ακόμη μεγαλύτερη σαφήνεια τον βαθμό πολιτειακής παρέμβασης στην οικονομία. Η συγκέντρωση εξουσιών στο προεδρικό σύστημα επέτρεψε άμεσες παρεμβάσεις στη νομισματική πολιτική, συχνές αλλαγές διοίκησης σε κρίσιμους οικονομικούς οργανισμούς και αντικατάσταση θεσμικής σταθερότητας με προσωπική διακυβέρνηση. Η οικονομική πολιτική δεν βασίστηκε σε θεσμικά αντίβαρα ούτε σε ανεξάρτητες αρχές, αλλά σε αποφάσεις που συνδέονται με πολιτικές προτεραιότητες της κυβέρνησης.
Η διαπλοκή πολιτικής εξουσίας και επιχειρηματικής δραστηριότητας είναι επίσης χαρακτηριστική. Μεγάλα επιχειρηματικά συμφέροντα συνδέονται άμεσα με την κυβερνητική εξουσία, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου η επιτυχία στην αγορά αντανακλά πολιτικές σχέσεις και όχι θεσμική προβλεψιμότητα. Αυτή η πρακτική δεν αποτελεί ανωμαλία, αλλά αποτύπωση της ιστορικής εξέλιξης ενός κράτους στο οποίο το οικονομικό επιχείρημα υπήρξε πάντοτε προέκταση της κρατικής ισχύος.
Η τουρκική οικονομική διακυβέρνηση επομένως δεν μιμείται το δυτικό μοντέλο, όπου οι θεσμοί λειτουργούν ανεξάρτητα από την πολιτική ισχύ και όπου η αγορά βασίζεται σε σταθερό νομικό πλαίσιο. Η Τουρκία ακολουθεί την ιστορική της ιδιομορφία: ένα μοντέλο όπου η πολιτική εξουσία διατηρεί αποφασιστικό έλεγχο επί της οικονομίας, επιβεβαιώνοντας ότι η θεσμική της λογική δεν ταυτίστηκε ποτέ με εκείνη μιας κανονικής δυτικής δημοκρατίας.
Πρόσφατα σχόλια