Η δημοσιονομική κρίση στη Γαλλία μπορεί να αναλυθεί σε βαθύτερο επίπεδο ως κρίση της ίδιας της ιεραρχίας των κρατικών αποστολών. Το κράτος διαθέτει πολλές λειτουργίες οι οποίες έχουν αποκτήσει, μέσα από διαφορετικές ιστορικές περιόδους, χαρακτήρα σχεδόν αδιαπραγμάτευτης εθνικής υποχρέωσης. Η κοινωνική προστασία αποτελεί προϊόν της μεταπολεμικής Ρεπουμπλικανικής κοινωνικής σύνθεσης. Η παιδεία και η δημόσια διοίκηση συνδέονται με την καθολικότητα της πολιτείας. Η πυρηνική αποτροπή εκφράζει την αντίληψη περί εθνικής στρατηγικής αυτονομίας. Η βιομηχανική και ενεργειακή πολιτική προκύπτουν από την γκωλική και μεταγκωλική παράδοση κρατικής κυριαρχίας. Η κλιματική μετάβαση και η τεχνολογική πολιτική προσθέτουν νέες αποστολές. Η δυσκολία της σημερινής Γαλλίας βρίσκεται στο γεγονός ότι το σύνολο αυτών των λειτουργιών διεκδικεί ταυτόχρονα καθεστώς προτεραιότητας.
Η δημοσιονομική στενότητα αποκαλύπτει κάτι που σε περιόδους μεγαλύτερης ανάπτυξης μπορούσε να παραμένει αφανές: ο κρατικός προϋπολογισμός αποτελεί στην ουσία του μια ιεραρχία πολιτικών αξιών. Η κατανομή των πόρων προσδιορίζει ποιον κίνδυνο θεωρεί σημαντικότερο το κράτος, ποια κοινωνική ομάδα προστατεύει περισσότερο, ποια επένδυση θεωρεί καθοριστική για το μέλλον και ποια μορφή ισχύος επιθυμεί να διατηρήσει. Όσο αυξάνεται η απόσταση ανάμεσα στις συνολικές απαιτήσεις και στους διαθέσιμους πόρους, τόσο περισσότερο η δημοσιονομική πολιτική μετατρέπεται σε πεδίο καθορισμού της ταυτότητας του ίδιου του κράτους.
Τα μεγέθη καθιστούν αυτή την ιεράρχηση αναπόφευκτη. Η Γαλλία είχε το 2025 δημόσιες δαπάνες ίσες με 57,2% του ΑΕΠ. Σχεδόν το 60% αυτών των δαπανών κατευθυνόταν στην κοινωνική προστασία και στην υγεία, ενώ περίπου το ένα τέταρτο του συνόλου αφορούσε συντάξεις. Το 2026 η χώρα συνεχίζει παράλληλα μια σημαντική αύξηση της αμυντικής προσπάθειας: η αποστολή «Άμυνα» είχε προγραμματιστεί στα 57,1 δισ. ευρώ χωρίς τις συντάξεις, αυξημένη κατά 6,7 δισ. σε σχέση με το 2025. Τον Αύγουστο του 2026 η επικαιροποιημένη στρατιωτική προγραμματική νομοθεσία προσέθεσε ακόμη 36 δισ. ευρώ έως το 2030. Ταυτόχρονα, οι τόκοι του χρέους αυξάνονται, ενώ το χρέος είχε φθάσει ήδη το 119% του ΑΕΠ στο τέλος Ιουνίου 2026.
Η σύγκρουση αυτή δεν μπορεί να επιλυθεί μέσω μιας απλής αντιπαράθεσης «κοινωνικών» και «στρατηγικών» δαπανών. Η κοινωνική προστασία αποτελεί και στρατηγικό παράγοντα, επειδή μια κοινωνία υψηλής ανισότητας και χαμηλής εμπιστοσύνης διαθέτει μικρότερη ικανότητα να στηρίξει μακροχρόνιες εθνικές πολιτικές. Η άμυνα μπορεί αντίστοιχα να λειτουργήσει παραγωγικά, στηρίζοντας τεχνολογικούς κλάδους, έρευνα, θέσεις υψηλής εξειδίκευσης και εξαγωγές. Η ενεργειακή επένδυση μπορεί να μειώσει μελλοντικά το κόστος ηλεκτρισμού και τις εξωτερικές εξαρτήσεις. Η ποιοτική ιεράρχηση χρειάζεται συνεπώς να αξιολογεί ταυτόχρονα το κοινωνικό, παραγωγικό και στρατηγικό αποτέλεσμα κάθε μεγάλης κρατικής αποστολής.
Η ιδιαίτερη δυσκολία της Γαλλίας βρίσκεται στην πολιτική ακαμψία μεγάλου μέρους του προϋπολογισμού. Οι συντάξεις, η υγεία, οι μισθοί του Δημοσίου και η εξυπηρέτηση χρέους δεν μπορούν να επανασχεδιάζονται κάθε χρόνο όπως ένα επενδυτικό πρόγραμμα. Αποτελούν δομικές δεσμεύσεις. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι νέες στρατηγικές ανάγκες πιέζουν περισσότερο τις δαπάνες στις οποίες υπάρχει πραγματική δυνατότητα μεταβολής: δημόσιες επενδύσεις, υποδομές, εκπαίδευση, έρευνα και άλλες λειτουργίες που συχνά καθορίζουν τη μελλοντική παραγωγική ικανότητα. Δημιουργείται έτσι ένας κίνδυνος δημοσιονομικής «μυωπίας», όπου το κράτος προστατεύει τις δεσμεύσεις του παρόντος περιορίζοντας τις δυνατότητες του μέλλοντος.
Το συνταξιοδοτικό σύστημα αποτυπώνει καθαρά αυτή την ένταση. Το 2025 οι συνταξιοδοτικές δαπάνες ανήλθαν σε 422,2 δισ. ευρώ, δηλαδή 14,1% του ΑΕΠ. Η δαπάνη αυτή αποτελεί κοινωνική κατάκτηση και βασική πηγή εισοδήματος για τις μεγαλύτερες ηλικίες. Παράλληλα, κάθε ποσοστιαία μονάδα του ΑΕΠ που δεσμεύεται μακροχρόνια σε συγκεκριμένη λειτουργία μειώνει τον βαθμό ελευθερίας άλλων πολιτικών. Η ιεράρχηση αποκτά επομένως διαγενεακή διάσταση: το κράτος πρέπει να σταθμίσει την προστασία ήδη θεμελιωμένων δικαιωμάτων με τις επενδύσεις που θα προσδιορίσουν τις παραγωγικές δυνατότητες των νεότερων γενεών.
Το ίδιο πρόβλημα εμφανίζεται στη σχέση κοινωνικού κράτους και άμυνας. Η γαλλική στρατιωτική προσπάθεια αυξάνεται επειδή το στρατηγικό περιβάλλον έχει επιδεινωθεί και το ίδιο το γαλλικό υπουργείο Άμυνας συνδέει την επικαιροποίηση του προγράμματος με την πιθανότητα μεγάλης σύγκρουσης στην Ευρώπη. Η αύξηση αυτή έχει επομένως σαφή λογική εθνικής ασφάλειας. Ωστόσο, σε μια περίοδο σχεδόν στάσιμης οικονομίας, κάθε μόνιμη αύξηση αμυντικών δαπανών αποκτά σημαντικό δημοσιονομικό κόστος ευκαιρίας. Η λύση απαιτεί ενσωμάτωση της άμυνας σε ευρύτερη παραγωγική στρατηγική, ώστε ένα μέρος της δαπάνης να επιστρέφει στην οικονομία μέσω βιομηχανίας, τεχνολογίας, έρευνας και εξαγωγών.
Η ενεργειακή πολιτική δημιουργεί παρόμοια ανάγκη επιλογής. Η Γαλλία διαθέτει ένα μοναδικό ευρωπαϊκό πυρηνικό κεφάλαιο, το οποίο μπορεί να προσφέρει χαμηλού άνθρακα ηλεκτρική ενέργεια και να στηρίξει επαναβιομηχάνιση. Το EDF παρήγαγε 189,9 TWh πυρηνικής ηλεκτρικής ενέργειας στη Γαλλία μόνο στο πρώτο εξάμηνο του 2026, ενώ ο όμιλος διατηρεί στόχο παραγωγικού δυναμικού άνω των 400 TWh μακροπρόθεσμα. Η διατήρηση και ανανέωση αυτής της ικανότητας απαιτεί όμως τεράστιες επενδύσεις. Η δημοσιονομική επιλογή στην ενέργεια πρέπει επομένως να εκτιμά το μελλοντικό στρατηγικό μέρισμα και όχι μόνο την άμεση επιβάρυνση.
Η κρίση ιεράρχησης γίνεται τελικά κρίση κυβερνητικής ικανότητας. Η λήψη δύσκολων αποφάσεων απαιτεί θεσμούς ικανούς να αξιολογούν δαπάνες σε βάθος δεκαετιών, να υπολογίζουν πραγματικό κόστος ευκαιρίας και να προστατεύουν επενδύσεις υψηλής μακροχρόνιας αξίας από την πίεση του ετήσιου προϋπολογισμού. Η Γαλλία διαθέτει ισχυρή παράδοση κρατικού σχεδιασμού, αλλά η σημερινή πολυπλοκότητα είναι διαφορετικής τάξης: κοινωνική γήρανση, τεχνολογική επανάσταση, γεωπολιτική αστάθεια, πράσινη μετάβαση και υπερχρέωση λειτουργούν ταυτόχρονα.
Η δημοσιονομική στενότητα χρειάζεται επομένως να αντιμετωπιστεί ως ευκαιρία επαναφοράς της στρατηγικής λογικής στον κρατικό προϋπολογισμό. Η οριζόντια περιστολή δαπανών μπορεί να μειώσει αριθμητικά το έλλειμμα, αλλά δεν δημιουργεί από μόνη της ισχυρότερο κράτος. Η πραγματική δημοσιονομική μεταρρύθμιση απαιτεί αποδέσμευση πόρων από χαμηλής αποτελεσματικότητας δαπάνες και μεταφορά τους προς λειτουργίες που στηρίζουν παραγωγικότητα, κοινωνική συνοχή, ασφάλεια και ενεργειακή αυτονομία.
Η γαλλική κρίση είναι επομένως βαθύτερα πολιτική από όσο υποδηλώνουν οι αριθμοί του ελλείμματος. Η χώρα πρέπει να ορίσει ποια στοιχεία της ιστορικής κρατικής της ταυτότητας θεωρεί απαραίτητα, ποια μπορούν να μετασχηματιστούν και ποιες νέες λειτουργίες έχουν γίνει πλέον αναγκαίες. Η ιεράρχηση αυτή θα διαμορφώσει τη Γαλλία πολύ πέρα από έναν δημοσιονομικό κύκλο. Θα καθορίσει τον τύπο κοινωνικού κράτους, παραγωγικής οικονομίας και διεθνούς δύναμης που θα μπορεί να είναι τις επόμενες δεκαετίες.
Πρόσφατα σχόλια