Μία από τις πιο υποτιμημένες συνέπειες της σημερινής ενεργειακής αναταραχής είναι ότι ενισχύει τον κίνδυνο ενός στασιμοπληθωριστικού περιβάλλοντος, στο οποίο η οικονομία δεν βυθίζεται θεαματικά σε ύφεση αλλά αδυνατεί να παράγει αρκετή ανάπτυξη ώστε να αντισταθμίσει την πίεση των τιμών και τη διάβρωση των εισοδημάτων. Αυτή η κατάσταση είναι πολιτικά και κοινωνικά ίσως πιο επικίνδυνη από μια κλασική ύφεση. Σε μια ύφεση το πρόβλημα αναγνωρίζεται καθαρά και η πολιτική απάντηση τείνει να είναι ευκολότερα νομιμοποιημένη. Σε ένα καθεστώς αναιμικής ανάπτυξης με επίμονη ακρίβεια, αντιθέτως, η οικονομία εμφανίζεται τυπικά “λειτουργική”, αλλά η κοινωνία αισθάνεται ότι φτωχαίνει διαρκώς. Η απόσταση ανάμεσα στη στατιστική εικόνα και στην εμπειρία των πολιτών διευρύνεται. Και αυτή η απόσταση είναι εξαιρετικά διαβρωτική για την εμπιστοσύνη στους θεσμούς.
Το ΔΝΤ προβλέπει 3,3% παγκόσμια ανάπτυξη και 1,3% για την Ευρωζώνη το 2026, δηλαδή επίπεδα που δεν υποδεικνύουν κατάρρευση αλλά ούτε και επαρκή δυναμική για να απορροφήσουν σοβαρό νέο κύμα ακρίβειας. Αυτό ακριβώς είναι το θεμελιώδες πρόβλημα της περιόδου. Η ανάπτυξη μπορεί να εξακολουθεί να υπάρχει ονομαστικά, αλλά να μην είναι ποιοτικά αρκετή ώστε να στηρίξει πραγματικά εισοδήματα, να βελτιώσει το κοινωνικό αίσθημα και να διευκολύνει τη χρηματοδότηση του κοινωνικού κράτους. Σε τέτοιες συνθήκες, η οικονομία μετατρέπεται σε σύστημα συνεχούς τριβής: οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να αυξήσουν παραγωγή χωρίς νέο κόστος, τα νοικοκυριά δεν απολαμβάνουν ουσιαστική βελτίωση, τα κράτη δεν διαθέτουν άνεση για μεγάλες παρεμβάσεις και οι κεντρικές τράπεζες παραμένουν εγκλωβισμένες στην ανάγκη επαγρύπνησης έναντι του πληθωρισμού.
Η ενεργειακή κρίση τροφοδοτεί αυτόν τον μηχανισμό με τρόπο σχεδόν ιδανικό από οικονομικής απόψεως. Επιδρά ταυτόχρονα στην προσφορά, αυξάνοντας τα κόστη, και στη ζήτηση, περιορίζοντας το διαθέσιμο εισόδημα. Το αποτέλεσμα είναι ότι η ανάπτυξη υπονομεύεται από την πλευρά της παραγωγής, ενώ συγχρόνως η κοινωνική πίεση αυξάνεται από την πλευρά της κατανάλωσης. Η μεσαία τάξη βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της διάβρωσης. Δεν είναι τόσο προστατευμένη όσο τα ανώτερα στρώματα, ούτε τόσο άμεσα στοχευμένη από τα πιο κλασικά εργαλεία κοινωνικής προστασίας όσο τα κατώτερα. Έτσι, μεγάλο μέρος της ενεργειακής και πληθωριστικής πίεσης διοχετεύεται στη μεσαία ζώνη της κοινωνίας, εκεί όπου στηρίζεται η κατανάλωση, η μικρή αποταμίευση, η στεγαστική σταθερότητα και η κοινωνική ισορροπία. Αν αυτή η μεσαία ζώνη αρχίσει να νιώθει διαρκώς πιο αδύναμη, το κόστος δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι θεσμικό και πολιτικό.
Η Ευρώπη κινδυνεύει ιδιαίτερα από αυτό το σενάριο, επειδή η αναιμική της ανάπτυξη δεν αφήνει μεγάλα περιθώρια απορρόφησης. Οι τελευταίες δηλώσεις Ευρωπαίων αξιωματούχων και η συμπεριφορά των αγορών υποδηλώνουν ότι ο φόβος δεύτερου γύρου πληθωριστικών επιδράσεων από την ενέργεια είναι υπαρκτός. Αυτό σημαίνει ότι οι κοινωνίες της Ευρώπης ενδέχεται να βρεθούν μπροστά σε μια δυσάρεστη πραγματικότητα: υψηλότερες τιμές χωρίς την αντιστάθμιση ουσιαστικά ταχύτερης ανάπτυξης ή φθηνότερου χρήματος. Ακριβώς σε αυτό το σημείο η οικονομική πολιτική χρειάζεται να μεταβεί από τη στενή λογική της σταθεροποίησης δεικτών στη λογική της υπεράσπισης της κοινωνικής ανθεκτικότητας. Διότι εάν η σταθεροποίηση επιτευχθεί μόνο στα χαρτιά, αλλά η μεσαία και η εργαζόμενη κοινωνία συνεχίσουν να αποδυναμώνονται, τότε η οικονομική επιτυχία θα είναι σε μεγάλο βαθμό κενή περιεχομένου.
Η ελληνική οικονομία βρίσκεται σε ακόμη πιο ευαίσθητη θέση. Εδώ η μεσαία τάξη έχει ήδη περάσει περίοδο μεγάλης συμπίεσης την προηγούμενη δεκαπενταετία, ενώ η παραγωγική δομή παραμένει έντονα εξαρτημένη από υπηρεσίες, κατανάλωση, μικρές επιχειρήσεις και εισαγόμενες ενεργειακές εισροές. Σε τέτοιο υπόδειγμα, ο στασιμοπληθωρισμός δεν εκδηλώνεται μόνο ως πρόβλημα αριθμών. Εκδηλώνεται ως κόπωση, αναβολή οικογενειακών και επενδυτικών σχεδίων, αδυναμία αποταμίευσης, ανασφάλεια για τη στέγη, εξάντληση της μικρής επιχειρηματικότητας και σταδιακή απώλεια εμπιστοσύνης ότι η οικονομία μπορεί πράγματι να βελτιώσει τη ζωή της κοινωνικής πλειονότητας. Η ενεργειακή κρίση επιτείνει ακριβώς αυτή τη μακρά κούραση.
Πρόσφατα σχόλια