Με την είσοδο της Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου και με τη Nexans ήδη δεσμευμένη στην κατασκευή του καλωδιακού συστήματος, ένα έργο άμεσου ελληνικού και κυπριακού ενδιαφέροντος συνδέεται πλέον με μεγάλης κλίμακας γαλλικά κεφάλαια, τεχνολογικούς πόρους και εταιρικά συμφέροντα. Η Ανατολική Μεσόγειος αποκτά έτσι ένα ακόμη σημείο στο οποίο η γαλλική οικονομική παρουσία συναντά την ελληνική στρατηγική.
Ελλάδα και Γαλλία είχαν ήδη από το 2021 αναβαθμίσει τις διμερείς σχέσεις τους σε Στρατηγική Εταιρική Σχέση για την άμυνα και την ασφάλεια. Τον Απρίλιο η σχέση αυτή ανανεώθηκε για ακόμη πέντε χρόνια και εντάχθηκε σε μια ευρύτερη Ενισχυμένη Συνολική Στρατηγική Εταιρική Σχέση, με συνεργασίες που ξεπερνούν το στενό αμυντικό επίπεδο. Μέσα σε αυτό το ήδη πυκνό πολιτικό πλαίσιο, η είσοδος γαλλικού κεφαλαίου και βιομηχανίας σε μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές υποδομές της Ανατολικής Μεσογείου προσθέτει οικονομικό περιεχόμενο σε μια σχέση που μέχρι πρόσφατα γινόταν αντιληπτή κυρίως μέσα από την άμυνα και τη διπλωματία.
Από ελληνική στρατηγική σκοπιά, το πρώτο σημαντικό αποτέλεσμα είναι η διεύρυνση του αριθμού των συμφερόντων που συνδέονται με την επιτυχία του έργου. Όσο το GSI μπορούσε να παρουσιαστεί ως υπόθεση του ΑΔΜΗΕ, της Ελλάδας και της Κύπρου, οποιαδήποτε καθυστέρηση ή εξωτερική παρεμπόδιση μπορούσε να περιοριστεί πολιτικά στο στενό ανατολικομεσογειακό πλαίσιο. Με την είσοδο της Meridiam και τη βαριά συμβατική έκθεση της Nexans, η συνέχιση του έργου αφορά πλέον και έναν μεγάλο γαλλικό επενδυτικό φορέα και έναν από τους σημαντικότερους ευρωπαϊκούς βιομηχανικούς ομίλους στον τομέα των υποθαλάσσιων ηλεκτρικών δικτύων. Η διεθνοποίηση αυτή δεν αλλάζει το εφαρμοστέο Δίκαιο της Θάλασσας· μεταβάλλει όμως την πολιτική οικονομία γύρω από την εφαρμογή του έργου.
Το γεγονός ότι η Meridiam απέκτησε το 66% της εταιρείας του GSI είναι καθοριστικό ακριβώς γι’ αυτό τον λόγο. Δεν πρόκειται για μια μικρή μειοψηφική επένδυση που μπορεί εύκολα να θεωρηθεί περιφερειακή τοποθέτηση χαμηλής σημασίας. Ο γαλλικός όμιλος ελέγχει πλέον την πλειοψηφία του φορέα που έχει αναλάβει την ανάπτυξη, χρηματοδότηση, κατασκευή και λειτουργία της σύνδεσης, ενώ ο ΑΔΜΗΕ διατηρεί το 34% και τον ρόλο του στρατηγικού ελληνικού εταίρου. Η επιτυχία του έργου μετατρέπεται επομένως σε άμεσο μακροχρόνιο οικονομικό συμφέρον ενός γαλλικού επενδυτικού οργανισμού με σημαντική διεθνή παρουσία.
Η Nexans προσθέτει διαφορετικό είδος έκθεσης. Η σύμβαση ύψους 1,43 δισ. ευρώ, η παραγωγή περίπου 1.800 χιλιομέτρων καλωδίων και η ανάπτυξη τεχνολογίας ικανής να λειτουργεί σε βάθη έως 3.000 μέτρα σημαίνουν ότι η εταιρεία έχει ήδη συνδέσει σημαντικό βιομηχανικό κεφάλαιο, τεχνολογική φήμη και παραγωγικό σχεδιασμό με την ολοκλήρωση της διασύνδεσης. Το GSI δεν αποτελεί για τη Nexans ένα περιφερειακό συμβόλαιο χωρίς στρατηγική βαρύτητα. Αποτελεί έργο αναφοράς για την παγκόσμια αγορά των υποθαλάσσιων διασυνδέσεων και πεδίο στο οποίο η εταιρεία έχει ήδη επιτύχει τεχνολογικά ορόσημα.
Η συνύπαρξη αυτών των δύο γαλλικών συμφερόντων μεταβάλλει το περιβάλλον οποιασδήποτε προσπάθειας παρεμπόδισης ή μακροχρόνιας καθυστέρησης. Ένα πρόβλημα που πλήττει το GSI δεν επηρεάζει πλέον μόνο μια ελληνική κρατική εταιρεία και τις ενεργειακές επιδιώξεις Αθήνας και Λευκωσίας. Επηρεάζει την αξία μιας γαλλικής μακροπρόθεσμης επένδυσης, την εκτέλεση μεγάλης βιομηχανικής σύμβασης και την αξιοποίηση ευρωπαϊκής χρηματοδότησης περίπου 657 εκατ. ευρώ. Από την ελληνική σκοπιά, αυτή η πολυμερής έκθεση είναι θετική επειδή αυξάνει τον αριθμό των ευρωπαϊκών δρώντων που έχουν αντικειμενικό συμφέρον να υπάρχει σταθερότητα, νομική προβλεψιμότητα και δυνατότητα ολοκλήρωσης των εργασιών.
Εδώ βρίσκεται και η πρώτη πραγματική γεωπολιτική απόδοση της γαλλικής συμμετοχής: στην αύξηση του κόστους διεθνούς αδιαφορίας απέναντι σε ένα πρόβλημα του έργου. Η ύπαρξη γαλλικού κεφαλαίου δεν δημιουργεί από μόνη της κανέναν μηχανισμό στρατιωτικής προστασίας και δεν μετατρέπει την εμπορική δραστηριότητα σε κρατική εγγύηση. Δημιουργεί όμως ένα επιπλέον κίνητρο για τη γαλλική πολιτική και οικονομική διοίκηση να παρακολουθεί στενότερα ένα έργο στο οποίο γαλλικές επιχειρήσεις έχουν αποκτήσει ουσιώδη και μακροχρόνια συμφέροντα. Η γεωπολιτική συχνά λειτουργεί ακριβώς με αυτόν τον τρόπο: τα κράτη δεν ενεργούν μόνο επειδή έχουν υπογράψει αμυντικές συμφωνίες, αλλά και επειδή η οικονομική παρουσία των επιχειρήσεών τους δημιουργεί πραγματικές σχέσεις ενδιαφέροντος με συγκεκριμένες περιοχές.
Για την Ελλάδα αυτή η εξέλιξη είναι ιδιαίτερα χρήσιμη επειδή συμβαδίζει με μια ευρύτερη στρατηγική διεθνοποίησης των υποδομών της Ανατολικής Μεσογείου. Η Αθήνα έχει συμφέρον οι μεγάλες διασυνδέσεις της να μην αντιμετωπίζονται ως μονομερείς εθνικές πρωτοβουλίες. Όσο περισσότερο εντάσσονται σε ευρωπαϊκές πολιτικές, χρηματοδοτούνται από κοινοτικούς πόρους και προσελκύουν μεγάλους ευρωπαϊκούς επενδυτικούς και βιομηχανικούς ομίλους, τόσο δυσκολότερα μπορούν να παρουσιαστούν ως ιδιοτελείς ελληνικές προσπάθειες δημιουργίας τετελεσμένων. Το GSI αποκτά τη μορφή ευρωπαϊκής υποδομής στην οποία ελληνικές επιδιώξεις, κυπριακές ενεργειακές ανάγκες, γαλλικά οικονομικά συμφέροντα και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση συγκλίνουν.
Η σύγκλιση αυτή ενισχύει την ελληνική θέση και ως προς το ζήτημα των θαλάσσιων δραστηριοτήτων. Η Αθήνα υποστηρίζει ότι η πόντιση των υποβρύχιων καλωδίων διέπεται από το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να καταστεί αντικείμενο μονομερούς τουρκικής αρνησικυρίας. Η παρουσία γαλλικών εταιρειών δεν είναι αυτή που δημιουργεί το ελληνικό δικαίωμα· το δικαίωμα έχει τη δική του διεθνοδικαιική βάση. Η γαλλική συμμετοχή όμως περιορίζει την πολιτική δυνατότητα να αντιμετωπιστεί η άσκησή του ως απομονωμένη ελληνοτουρκική διαφορά. Όταν η τεχνική υλοποίηση αφορά μια μεγάλη γαλλική εταιρεία και η εταιρεία του έργου ελέγχεται από γαλλικό επενδυτικό όμιλο, η ευρωπαϊκή διάσταση γίνεται πολύ πιο χειροπιαστή.
Η στάση της Nexans τον Οκτώβριο του 2026 είναι χαρακτηριστική. Μπροστά σε δημοσιεύματα περί πιθανών επαφών με την Τουρκία, η εταιρεία ανακοίνωσε ότι δεν είχε ούτε σχεδίαζε τέτοιες επαφές σχετικά με τις επικείμενες έρευνες βυθού και ότι ο συντονισμός της πραγματοποιείται αποκλειστικά με τον φορέα του έργου και τις ελληνικές και κυπριακές αρχές σύμφωνα με τις συμβατικές της υποχρεώσεις. Για την ελληνική στρατηγική θέση η διατύπωση έχει ουσιαστική αξία, διότι επιβεβαιώνει ότι η παρουσία γαλλικού βιομηχανικού φορέα δεν συνεπάγεται αναγνώριση τρίτης δικαιοδοσίας πάνω στο έργο.
Η γαλλική συμμετοχή προσθέτει ακόμη μία διάσταση: ενισχύει τη γεωοικονομική βάση της ελληνογαλλικής στρατηγικής σχέσης. Η συμφωνία του 2021 και η ανανέωσή της το 2026 έδωσαν ιδιαίτερο βάρος στην άμυνα, την ασφάλεια, την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία και τη διμερή πολιτική συνεργασία. Μια σχέση τέτοιου επιπέδου γίνεται ανθεκτικότερη όταν δεν περιορίζεται στα οπλικά συστήματα ή στην υψηλή διπλωματία, αλλά αποκτά και σημαντικές κοινές οικονομικές υποδομές. Το GSI μπορεί να αποτελέσει ακριβώς έναν τέτοιο δεσμό: μια μακροχρόνια υποδομή στην οποία ελληνικοί και γαλλικοί φορείς συνδέονται σε κεφάλαιο, διοίκηση, βιομηχανία και τεχνολογία.
Για την Ελλάδα το ζητούμενο δεν είναι να «γαλλοποιήσει» ένα ελληνικό στρατηγικό συμφέρον ώστε να χρειάζεται εξωτερικό προστάτη. Μια τέτοια ανάγνωση θα υποβάθμιζε την ίδια την ελληνική κρατική ικανότητα. Το ουσιαστικό στρατηγικό όφελος βρίσκεται στη δημιουργία συμμαχιών συμφέροντος. Η Ελλάδα διατηρεί τον ΑΔΜΗΕ ως στρατηγικό μέτοχο και φορέα τεχνογνωσίας, ενώ παράλληλα ενσωματώνει στην υλοποίηση ισχυρό διεθνές κεφάλαιο και προηγμένη ευρωπαϊκή βιομηχανία. Έτσι, ένα ελληνικό και ευρωπαϊκό συμφέρον αποκτά περισσότερους πραγματικούς φορείς που επιθυμούν την επιτυχία του.
Αυτό αποτελεί ιδιαίτερα αποτελεσματική μορφή οικονομικής διπλωματίας. Η διεθνοποίηση ενός έργου μέσω σοβαρών επενδυτών και βιομηχανικών ομίλων μπορεί να παράγει μεγαλύτερη στρατηγική ανθεκτικότητα από μια σειρά διακηρύξεων πολιτικής υποστήριξης. Οι εταιρείες δεσμεύουν κεφάλαια, προσωπικό, βιομηχανική παραγωγή και φήμη. Η αποτυχία του έργου αποκτά πραγματικό οικονομικό κόστος. Η επιτυχία του δημιουργεί προηγούμενο για νέες επενδύσεις. Με αυτό τον τρόπο, η οικονομική και η στρατηγική διάσταση αρχίζουν να ενισχύουν η μία την άλλη.
Χρειάζεται, πάντως, προσοχή σε μια εύκολη υπερβολή. Η παρουσία Meridiam και Nexans δεν σημαίνει ότι οποιαδήποτε διαφορά γύρω από το GSI ενεργοποιεί αυτομάτως τη γαλλική κρατική ισχύ ή τις διατάξεις της ελληνογαλλικής αμυντικής συμφωνίας. Οι εταιρείες παραμένουν επιχειρηματικοί φορείς και οι διεθνείς υποχρεώσεις της Γαλλίας διέπονται από διαφορετικά νομικά κείμενα. Η στρατηγική σοβαρότητα απαιτεί ακριβώς αυτή τη διάκριση. Το ελληνικό όφελος δεν προκύπτει από μια φαντασιακή «γαλλική ασπίδα». Προκύπτει από το γεγονός ότι η Ελλάδα έχει καταφέρει να μετατρέψει ένα δικό της στρατηγικό έργο σε ευρωπαϊκή υποδομή με ισχυρή γαλλική οικονομική και βιομηχανική συμμετοχή.
Μια τέτοια εξέλιξη αυξάνει την ανθεκτικότητα του έργου με τρεις αλληλοσυμπληρούμενους τρόπους. Οικονομικά, διευρύνει την κεφαλαιακή βάση και την πρόσβαση σε επενδυτική τεχνογνωσία. Βιομηχανικά, εξασφαλίζει συμμετοχή ενός ευρωπαϊκού ομίλου που διαθέτει την απαιτούμενη τεχνολογία για ένα εξαιρετικά σύνθετο υποθαλάσσιο έργο. Πολιτικά, πολλαπλασιάζει τα ευρωπαϊκά συμφέροντα που συνδέονται με την ολοκλήρωσή του. Κανένα από τα τρία δεν αρκεί μόνο του. Μαζί όμως αλλάζουν αισθητά το στρατηγικό περιβάλλον.
Υπάρχει και μια μακροπρόθεσμη συνέπεια για την ελληνική πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Ελλάδα έχει μεγαλύτερο συμφέρον να οικοδομεί δίκτυα συμφερόντων παρά να αντιμετωπίζει κάθε περιφερειακή διαφορά ως απομονωμένη διμερή αντιπαράθεση. Όταν ελληνικές υποδομές συνδέονται με ευρωπαϊκούς θεσμούς, κοινοτική χρηματοδότηση και μεγάλους ευρωπαϊκούς επενδυτές, η ελληνική παρουσία αποκτά βάθος που δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις καθημερινές ισορροπίες της εξωτερικής πολιτικής. Τα συμφέροντα εγκαθίστανται στον χώρο και αποκτούν διάρκεια.
Η γαλλική συμμετοχή στο GSI έχει επομένως ιδιαίτερη γεωπολιτική αξία για την Ελλάδα ακριβώς επειδή δεν αποτελεί απλή πολιτική χειρονομία. Πρόκειται για πραγματική τοποθέτηση κεφαλαίου και βιομηχανικής ικανότητας σε μια υποδομή που συνδέει την Κύπρο με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα μέσω Ελλάδας. Η Meridiam έχει συμφέρον από τη μακροχρόνια επιτυχία της επένδυσής της, η Nexans από την ολοκλήρωση ενός εμβληματικού τεχνολογικού έργου και η Γαλλία αποκτά μέσα από τους σημαντικούς οικονομικούς της φορείς μεγαλύτερη υλική παρουσία σε μια περιοχή όπου ήδη διαθέτει στενή στρατηγική σχέση με την Ελλάδα.
Η Ελλάδα δημιουργεί ένα περιβάλλον στο οποίο η άσκηση αυτών των δικαιωμάτων συνδέεται με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, γαλλικό κεφάλαιο, γαλλική τεχνολογία και μια εδραιωμένη ελληνογαλλική στρατηγική σχέση. Το αποτέλεσμα είναι ένα έργο δυσκολότερο να απομονωθεί πολιτικά, ακριβότερο να υπονομευθεί χωρίς ευρύτερες συνέπειες και περισσότερο ενσωματωμένο στον πυρήνα των ευρωπαϊκών συμφερόντων.
Πρόσφατα σχόλια