Όταν οι ηγέτες των Ηνωμένων Πολιτειών, της Κίνας και της Ρωσίας κάθονται για πρώτη φορά στο ίδιο τραπέζι, η εικόνα από μόνη της παράγει μια ισχυρή εντύπωση ιεραρχίας. Τρεις πυρηνικές δυνάμεις, δύο από τις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου και ένα κράτος που εξακολουθεί να διαθέτει στρατιωτικές δυνατότητες παγκόσμιας κλίμακας εμφανίζονται να συζητούν ζητήματα στρατηγικής σταθερότητας χωρίς τη συμμετοχή άλλου μεγάλου πόλου. 

Η μεταψυχροπολεμική μονοπολική περίοδος έχει ήδη παρέλθει ως καθαρή ιστορική μορφή. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να διαθέτουν μοναδικό συνδυασμό στρατιωτικής ισχύος, παγκόσμιων συμμαχιών, τεχνολογικής βάσης, χρηματοπιστωτικής κεντρικότητας και ικανότητας προβολής δύναμης. Δεν βρίσκονται όμως πλέον σε περιβάλλον όπου καμία άλλη δύναμη δεν μπορεί να αμφισβητήσει σοβαρά την πρωτοκαθεδρία τους σε κρίσιμα περιφερειακά ή λειτουργικά πεδία. Η Κίνα έχει αποκτήσει οικονομική, βιομηχανική, τεχνολογική και στρατιωτική κλίμακα που μεταβάλλει τη σχέση ισχύος στον Ινδο-Ειρηνικό και επηρεάζει ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία. Η Ρωσία, παρά το σαφώς μικρότερο οικονομικό της μέγεθος, παραμένει μία από τις δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις, διαθέτει τεράστιο γεωγραφικό βάθος, ενεργειακούς πόρους, σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες και ικανότητα να επηρεάζει άμεσα την ευρωπαϊκή και ευρασιατική ασφάλεια.

Η τριμερής της Σεντζέν αποτυπώνει ακριβώς αυτή την ασυμμετρία. Δεν συναντώνται τρεις ισοδύναμες υπερδυνάμεις. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα διαθέτουν οικονομίες πολλαπλάσιες της ρωσικής. Το 2025, η αμερικανική οικονομία ξεπερνούσε τα 30 τρισ. δολάρια, η κινεζική πλησίαζε τα 20 τρισ., ενώ η ρωσική βρισκόταν περίπου στα 2,6 τρισ. Στις στρατιωτικές δαπάνες, όμως, οι τρεις βρίσκονταν στις πρώτες θέσεις παγκοσμίως και μαζί αντιπροσώπευαν περίπου το ήμισυ των παγκόσμιων στρατιωτικών δαπανών. Στα πυρηνικά, η Ρωσία και οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να κατέχουν τη συντριπτική πλειονότητα των παγκόσμιων κεφαλών, ενώ η Κίνα επεκτείνει και εκσυγχρονίζει γρήγορα το δικό της οπλοστάσιο. Το διεθνές σύστημα παρουσιάζει επομένως διαφορετική πολικότητα ανάλογα με το πεδίο που εξετάζεται.

Στην οικονομία, μια καθαρή τριπολικότητα δεν περιγράφει πειστικά την πραγματικότητα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, αν αντιμετωπιστεί ως ενιαία αγορά και ρυθμιστικός χώρος, έχει οικονομικό βάρος συγκρίσιμο με τα μεγαλύτερα κέντρα του κόσμου. Η Ινδία έχει ήδη εξελιχθεί σε μία από τις μεγαλύτερες οικονομίες και διαθέτει πληθυσμιακή, τεχνολογική και στρατηγική δυναμική που καθιστά δύσκολη οποιαδήποτε μακροχρόνια παγκόσμια αρχιτεκτονική που την αντιμετωπίζει ως δευτερεύοντα δρώντα. Η Ιαπωνία, η Βρετανία, η Γαλλία, η Γερμανία, οι μεγάλες οικονομίες του Κόλπου και άλλες μεσαίες δυνάμεις επηρεάζουν διαφορετικά πεδία. Η παγκόσμια οικονομία δεν μπορεί συνεπώς να αποδοθεί ως απλή ισορροπία τριών κρατών.

Στο χρηματοπιστωτικό σύστημα η ασυμμετρία είναι ακόμη μεγαλύτερη. Το δολάριο, η αμερικανική αγορά κεφαλαίων και η πρόσβαση στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα παρέχουν στην Ουάσιγκτον δυνατότητες που ούτε η Μόσχα ούτε το Πεκίνο διαθέτουν σε αντίστοιχη κλίμακα. Η Κίνα έχει μετατραπεί σε τεράστιο εμπορικό και πιστωτικό πόλο, χωρίς το γουάν να έχει αποκτήσει αντίστοιχη διεθνή λειτουργία με το δολάριο. Η Ρωσία έχει αναπτύξει μηχανισμούς λειτουργίας υπό κυρώσεις και βαθύτερους οικονομικούς δεσμούς με την Ασία, αλλά η διεθνής χρηματοπιστωτική της επιρροή παραμένει πολύ μικρότερη. Εδώ η παγκόσμια τάξη εξακολουθεί να εμφανίζει έντονο αμερικανικό πλεονέκτημα.

Στην παραγωγική ισχύ, αντιθέτως, η Κίνα έχει οικοδομήσει πλεονέκτημα διαφορετικού χαρακτήρα. Η θέση της στις βιομηχανικές αλυσίδες, στις κρίσιμες πρώτες ύλες, στις μπαταρίες, στις τεχνολογίες καθαρής ενέργειας και σε μεγάλο φάσμα μεταποιητικών κλάδων σημαίνει ότι η αμερικανική χρηματοπιστωτική κεντρικότητα συνυπάρχει με κινεζική παραγωγική κεντρικότητα. Η ισχύς δεν συγκεντρώνεται πλέον σε ένα ενιαίο κράτος ούτε μετριέται σε μία μόνο κλίμακα.

Η Ρωσία εισέρχεται στην τριάδα μέσα από διαφορετική διαδρομή. Το οικονομικό της βάρος δεν δικαιολογεί από μόνο του θέση ισότιμου παγκόσμιου πόλου. Η σημασία της προκύπτει από τη συγκέντρωση στρατηγικών δυνατοτήτων που δεν συμβαδίζει με το μέγεθος της οικονομίας της: πυρηνικό οπλοστάσιο, στρατιωτική βιομηχανία, ενεργειακοί πόροι, γεωγραφικό εύρος από την Ευρώπη έως τον Ειρηνικό, θέση στην Αρκτική και μόνιμη έδρα στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Η Ρωσία αποτελεί έτσι χαρακτηριστικό παράδειγμα κράτους του οποίου η στρατηγική ισχύς είναι πολύ μεγαλύτερη από εκείνη που θα προέβλεπε μια απλή οικονομική κατάταξη.

Αυτό εξηγεί γιατί η τριμερής έχει πραγματική συστημική σημασία χωρίς να αποδεικνύει αυτομάτως την ύπαρξη τριπολικού κόσμου. Στο πεδίο της στρατηγικής αποτροπής, οι τρεις πράγματι συγκροτούν έναν εξαιρετικά σημαντικό πυρήνα. Η μετάβαση από τη διπολική πυρηνική σταθερότητα ΗΠΑ–Σοβιετικής Ένωσης σε ένα περιβάλλον όπου η Κίνα διαθέτει διαρκώς αυξανόμενο πυρηνικό βάρος καθιστά ανεπαρκές το παλαιό διμερές μοντέλο ελέγχου εξοπλισμών. Η παρουσία και των τριών στο ίδιο τραπέζι αναγνωρίζει μια νέα πραγματικότητα: η στρατηγική σταθερότητα δεν μπορεί πλέον να οργανωθεί αποκλειστικά στη γραμμή Ουάσιγκτον–Μόσχας.

Αν η Σεντζέν οδηγήσει σε μόνιμο τριμερή μηχανισμό για πυρηνικά όπλα, στρατηγικά συστήματα, τεχνητή νοημοσύνη, Διάστημα ή διαχείριση κρίσεων, τότε θα έχει δημιουργηθεί κάτι περισσότερο από μια διπλωματική συνάντηση. Θα έχει συγκροτηθεί ένας τριμερής στρατηγικός πυρήνας μέσα σε ένα ευρύτερο πολυπολικό σύστημα. Αυτή η έννοια περιγράφει ακριβέστερα την πραγματικότητα από την καθαρή τριπολικότητα. Οι τρεις θα κατέχουν δυσανάλογη ικανότητα να επηρεάζουν ζητήματα παγκόσμιας ασφάλειας, χωρίς να μονοπωλούν όλους τους άλλους πόρους ισχύος.

Η διάκριση είναι ουσιώδης. Ένα τριπολικό σύστημα προϋποθέτει ότι τρεις δυνάμεις βρίσκονται τόσο καθαρά πάνω από τις υπόλοιπες ώστε η μεταξύ τους σχέση καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη συνολική διεθνή ισορροπία. Σήμερα αυτό ισχύει μόνο μερικώς. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα βρίσκονται πολύ πιο κοντά σε αυτή την περιγραφή από ό,τι η Ρωσία στην οικονομία και στην τεχνολογία. Η Ρωσία αντισταθμίζει μέρος αυτής της απόστασης με πυρηνική και στρατιωτική ισχύ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, από την άλλη, έχει οικονομικό βάρος χωρίς αντίστοιχη ενιαία στρατηγική βούληση. Η Ινδία έχει τεράστιο αναπτυξιακό δυναμικό αλλά δεν διαθέτει ακόμη αντίστοιχη συνολική παγκόσμια προβολή. Το σύστημα επομένως παραμένει άνισα πολυπολικό.

Η ίδια η τριμερής μπορεί όμως να επηρεάσει τη δομή που υποτίθεται ότι απλώς αντανακλά. Οι διεθνείς ιεραρχίες δεν προκύπτουν μόνο από υλικούς πόρους. Παράγονται και από πρακτικές αναγνώρισης. Όταν τρία κράτη συναντώνται επανειλημμένα για να συζητούν ζητήματα «παγκόσμιας ειρήνης» και «στρατηγικής σταθερότητας», αρχίζουν να παρουσιάζονται ως ειδική κατηγορία δρώντων που έχει ιδιαίτερη ευθύνη για τη διαχείριση του συστήματος. Εάν αυτή η πρακτική αποκτήσει συνέχεια, η τριάδα μπορεί να κατασκευάσει μέρος της ίδιας της πολιτικής της κεντρικότητας.

Εδώ βρίσκεται και η σημασία της παρουσίας της Ρωσίας. Η Μόσχα αποκτά μέσα από την τριμερή επιβεβαίωση ότι παραμένει απαραίτητος συνομιλητής στα μεγάλα ζητήματα στρατηγικής ασφάλειας. Για το Πεκίνο, η συμμετοχή στο ίδιο σχήμα με Ουάσιγκτον και Μόσχα επιβεβαιώνει την άνοδο της Κίνας από μεγάλη οικονομική δύναμη σε θεμελιώδη συνδιαχειριστή της στρατηγικής ισορροπίας. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, το σχήμα προσφέρει δυνατότητα διαχείρισης δύο βασικών στρατηγικών ανταγωνιστών μέσα από ένα ενιαίο πλαίσιο, αλλά ταυτόχρονα συνεπάγεται μια συμβολική παραδοχή ότι η αμερικανική ισχύς δεν επαρκεί πλέον για να οργανώνει μονομερώς τη διεθνή τάξη.

Η αμερικανική επιλογή να συμμετάσχει έχει επομένως διπλή σημασία. Από τη μία πλευρά, η Ουάσιγκτον παραμένει το κράτος με το ευρύτερο παγκόσμιο πλέγμα συμμαχιών και τη μεγαλύτερη συνολική δυνατότητα προβολής ισχύος. Από την άλλη, η ίδια η αναζήτηση τριμερούς στρατηγικής συνεννόησης αναγνωρίζει ότι η διαχείριση πυρηνικών κινδύνων, περιφερειακών πολέμων, τεχνολογικών ανταγωνισμών και παγκόσμιων οικονομικών αλληλεξαρτήσεων απαιτεί πλέον διαπραγμάτευση με άλλους πόλους.

Η Κίνα έχει διαφορετικό συμφέρον. Ένας τριμερής διάλογος τη μεταφέρει οριστικά από τη θέση της ανερχόμενης δύναμης στη θέση της δύναμης που συμμετέχει στη διαχείριση του παγκόσμιου συστήματος. Ταυτόχρονα όμως το Πεκίνο έχει λόγους να αποφεύγει μια υπερβολικά κλειστή τριμερή αρχιτεκτονική. Η κινεζική διπλωματία έχει επενδύσει σημαντικά στην έννοια της πολυπολικότητας και στις σχέσεις με τον Παγκόσμιο Νότο. Ένα εμφανές διευθυντήριο τριών δυνάμεων θα μπορούσε να αντιφάσκει με αυτή την εικόνα και να ενισχύσει ανησυχίες στην Ινδία, στη Βραζιλία, στην Ινδονησία και αλλού.

Το ίδιο πρόβλημα αντιμετωπίζει η Ρωσία από άλλη αφετηρία. Η θέση της στο τραπέζι αυξάνει το διεθνές της κύρος, όμως μια πραγματικά τριπολική τάξη θα καθιστούσε εμφανή την οικονομική ασυμμετρία της απέναντι στις άλλες δύο. Η Μόσχα έχει επομένως συμφέρον από μια διεθνή τάξη όπου η πυρηνική, στρατιωτική, γεωγραφική και διπλωματική ισχύς μετρούν περισσότερο από την οικονομική κλίμακα.

Η Ευρώπη αποτελεί τον μεγάλο έλεγχο της υπόθεσης περί τριπολικότητας. Αν η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει θεσμικά κατακερματισμένη στα ζητήματα υψηλής στρατηγικής, το οικονομικό της μέγεθος δεν μετατρέπεται πλήρως σε συστημικό πόλο. Μια τακτική τριμερής ΗΠΑ–Κίνας–Ρωσίας θα έκανε αυτή την αδυναμία περισσότερο ορατή. Αν όμως η Ευρώπη αποκτήσει ισχυρότερη κοινή άμυνα, μεγαλύτερη δημοσιονομική δυνατότητα και αποτελεσματικότερη κοινή εξωτερική πολιτική, η περιγραφή ενός κόσμου τριών πόλων θα γίνει ακόμη λιγότερο πειστική.

Η Ινδία αποτελεί τη δεύτερη μεγάλη αμφισβήτηση. Με το δημογραφικό της μέγεθος, την ταχεία οικονομική ανάπτυξη, τις πυρηνικές δυνατότητες και τη στρατηγική της αυτονομία, δύσκολα μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μόνιμος δευτερεύων δρων. Η πιθανότητα ότι μια τριμερής θα αποτελέσει σταθερό πυρήνα παγκόσμιας διαχείρισης μπορεί μάλιστα να επιταχύνει την ινδική προσπάθεια να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη οικονομική, στρατιωτική και θεσμική βαρύτητα.

Η Σεντζέν συνεπώς μπορεί να σηματοδοτήσει κάτι σημαντικότερο από μια απλή συνάντηση και ταυτόχρονα πιο σύνθετο από τη γέννηση ενός τριπολικού κόσμου. Μπορεί να σηματοδοτήσει την ανάδυση μιας διεθνούς τάξης στην οποία η παγκόσμια ισχύς είναι πολυπολική, αλλά η στρατηγική ασφάλεια οργανώνεται γύρω από έναν στενότερο τριμερή πυρήνα. Οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία θα μπορούσαν να λειτουργούν ως οι τρεις κατεξοχήν δυνάμεις διαχείρισης των κινδύνων κλιμάκωσης, ενώ η οικονομική, τεχνολογική και περιφερειακή ισχύς θα παραμένει περισσότερο διασκορπισμένη.

Αυτό το σύστημα θα ήταν ασύμμετρο και ασταθές. Οι τρεις δεν διαθέτουν ίσους πόρους, ούτε κοινή αντίληψη περί διεθνούς τάξης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες στηρίζονται σε παγκόσμιο σύστημα συμμαχιών, η Κίνα στη βιομηχανική και οικονομική της κλίμακα και η Ρωσία σε δυσανάλογα μεγάλη στρατιωτική και πυρηνική ισχύ σε σχέση με την οικονομία της. Η συνύπαρξή τους στο ίδιο επίπεδο στρατηγικού διαλόγου δεν εξαλείφει αυτές τις διαφορές· τις καθιστά μέρος της ίδιας εξίσωσης.

Η ουσιαστική μεταβολή από τη μονοπολική εποχή βρίσκεται ακριβώς εδώ. Κανένα από τα τρία κράτη δεν μπορεί να διαμορφώσει μόνο του το διεθνές περιβάλλον, ενώ κανένα από τα άλλα δύο δεν μπορεί να αγνοηθεί στα ζητήματα που αγγίζουν τον πυρήνα της παγκόσμιας ασφάλειας. Η αμερικανική υπεροχή παραμένει σημαντική, η κινεζική άνοδος έχει γίνει συστημική και η ρωσική ισχύς παραμένει στρατηγικά αναντικατάστατη σε συγκεκριμένα πεδία.

Αν η συνάντηση της Σεντζέν παραμείνει μεμονωμένο γεγονός, θα καταγραφεί ως ισχυρός συμβολισμός μιας ήδη μεταβαλλόμενης τάξης. Αν οδηγήσει σε σταθερό μηχανισμό διαχείρισης πυρηνικών, τεχνολογικών και περιφερειακών κινδύνων, τότε θα έχει δημιουργηθεί ένας πραγματικός τριμερής στρατηγικός πυρήνας. Και τότε η βασική περιγραφή του νέου κόσμου δεν θα είναι ούτε η παλιά μονοπολικότητα ούτε μια καθαρή τριπολικότητα, αλλά μια ασύμμετρη πολυπολικότητα μέσα στην οποία τρεις δυνάμεις διαθέτουν ιδιαίτερη ικανότητα να καθορίζουν τα όρια της παγκόσμιας στρατηγικής σταθερότητας.