Η ίδρυση της ΕΛ.Α.Σ. μεταβάλλει τη θέση του ΠΑΣΟΚ περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη εξέλιξη στον προοδευτικό χώρο μετά τις εκλογές του 2023. Μέχρι τώρα, το ΠΑΣΟΚ μπορούσε να οικοδομεί την επιστροφή του με ρυθμό σταδιακής φθοράς των αντιπάλων του. Ο ΣΥΡΙΖΑ αποδυναμωνόταν, η Νέα Αριστερά δεν αποκτούσε μαζική δυναμική, η κυβέρνηση φθειρόταν από την ακρίβεια, τα θεσμικά ζητήματα και τη συσσωρευμένη κόπωση εξουσίας, ενώ το ίδιο το ΠΑΣΟΚ μπορούσε να εμφανίζεται ως σοβαρή, θεσμική και ιστορικά σταθερή δύναμη. Η ΕΛ.Α.Σ. διακόπτει αυτή την άνεση. Εισάγει νέο ανταγωνιστή με ισχυρή αναγνωρισιμότητα, διεκδίκηση προοδευτικής ηγεμονίας και άμεση ικανότητα να μετατρέψει τη μάχη για τη δεύτερη θέση σε προσωπική και πολιτική αναμέτρηση με τον Τσίπρα. Δημοσκόπηση της Interview που δημοσιεύθηκε πριν από την επίσημη ανακοίνωση εμφάνιζε το νέο κόμμα Τσίπρα στο 12,8%, ελαφρά μπροστά από το ΠΑΣΟΚ στο 12,3%, στοιχείο που καταγράφει την πίεση που ασκεί το νέο σχήμα στην εσωτερική ισορροπία της αντιπολίτευσης.
Το ΠΑΣΟΚ έχει μπροστά του μια δύσκολη αλλά όχι αδιέξοδη συνθήκη. Η ίδρυση της ΕΛ.Α.Σ. μπορεί να το αποδυναμώσει, αν εγκλωβιστεί σε αμυντική στάση και περιοριστεί στην υπενθύμιση των ευθυνών της προηγούμενης διακυβέρνησης Τσίπρα. Μπορεί όμως και να το υποχρεώσει να επιταχύνει τη στρατηγική του ωρίμανση. Το πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ δεν είναι ότι δεν διαθέτει πολιτικό χώρο. Διαθέτει. Το πρόβλημα είναι ότι συχνά εμφανίζεται σαν να περιμένει η ιστορική του συνέχεια να μετατραπεί σχεδόν αυτόματα σε εκλογική ηγεμονία. Η συνέχεια, όμως, δεν αρκεί. Το κόμμα πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να γίνει όχι απλώς θεσμικά αξιόπιστη αντιπολίτευση, αλλά κυβερνητικά πειστική εναλλακτική. Η ΕΛ.Α.Σ. το αναγκάζει να απαντήσει γρηγορότερα στο ερώτημα που μέχρι τώρα μπορούσε να αναβάλλει: ποιο είναι το πολιτικό σχέδιο με το οποίο το ΠΑΣΟΚ ζητά να γίνει ξανά πρωταγωνιστής και όχι συμπληρωματικός πόλος;
Το πλεονέκτημα του ΠΑΣΟΚ είναι ότι φέρει οργανωτική μνήμη, θεσμική συνέχεια και ιστορικό βάθος. Δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι είναι κόμμα· είναι κόμμα με ρίζες, δομές, αυτοδιοικητική παρουσία, κοινωνικές αναφορές και ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατική τοποθέτηση. Σε αντίθεση με την ΕΛ.Α.Σ., δεν ξεκινά από το μηδέν οργανωτικά. Σε αντίθεση με τον ΣΥΡΙΖΑ, δεν κουβαλά την ίδια ένταση πρόσφατης αποσύνθεσης. Σε αντίθεση με τη Νέα Αριστερά, διαθέτει μεγαλύτερη εκλογική κλίμακα. Αυτά είναι σημαντικά, αλλά δεν είναι αρκετά. Η πολιτική δεν ανταμείβει απλώς την αντοχή. Ανταμείβει την ικανότητα ενός κόμματος να κατανοεί τη νέα κοινωνική δομή και να εμφανίζεται ως δύναμη που μπορεί να κυβερνήσει την επόμενη περίοδο. Το ΠΑΣΟΚ πρέπει να μετατρέψει την ιστορική του αξιοπιστία σε σύγχρονη κοινωνική χρησιμότητα.
Η μεγαλύτερη απειλή για το ΠΑΣΟΚ είναι να εμφανιστεί ως δύναμη κανονικότητας χωρίς πολιτική ένταση. Η σημερινή κοινωνία δεν ζητά μόνο θεσμική σοβαρότητα. Ζητά απάντηση στην ακρίβεια, στο ενοίκιο, στην πίεση της εργασίας, στη φορολογική κόπωση, στην αδυναμία των νέων να σχεδιάσουν ζωή, στην ποιότητα του κράτους, στη δημόσια υγεία, στην περιφέρεια. Το ΠΑΣΟΚ έχει τη δυνατότητα να μιλήσει για όλα αυτά με γλώσσα σοσιαλδημοκρατικής κυβερνησιμότητας. Πρέπει όμως να το κάνει με μεγαλύτερη ένταση, σαφήνεια και κοινωνική ακρίβεια. Αν περιοριστεί στην εικόνα υπεύθυνης δύναμης που δεν τρομάζει κανέναν, θα δυσκολευτεί να εμπνεύσει. Αν επιχειρήσει να μιμηθεί την κινηματική ή αρχηγική ένταση της ΕΛ.Α.Σ., θα χάσει το δικό του πλεονέκτημα. Η πρόκληση είναι να παραγάγει δική του δυναμική: θεσμική, κοινωνική, προγραμματική και ηγετική.
Η μάχη με την ΕΛ.Α.Σ. θα κριθεί ιδίως στα μεσαία στρώματα. Εκεί το ΠΑΣΟΚ μπορεί να έχει πλεονέκτημα, εφόσον αποφύγει τη ρητορική αδράνεια. Η μεσαία τάξη διατηρεί μνήμες επιφύλαξης απέναντι στον Τσίπρα, ιδίως λόγω της προηγούμενης φορολογικής εμπειρίας και της αβεβαιότητας της περιόδου ΣΥΡΙΖΑ. Το ΠΑΣΟΚ μπορεί να εμφανιστεί ως δύναμη κοινωνικής προστασίας χωρίς δημοσιονομικό τυχοδιωκτισμό, ως δύναμη δίκαιης φορολογίας χωρίς τιμωρία της μικρής ιδιοκτησίας, ως δύναμη στήριξης της εργασίας χωρίς καχυποψία απέναντι στην παραγωγή. Για να το πετύχει όμως, πρέπει να μιλήσει συγκεκριμένα. Η μεσαία τάξη δεν θα πειστεί από γενικές διακηρύξεις περί σοσιαλδημοκρατίας. Θέλει φορολογικούς κανόνες, στεγαστική πολιτική, πρόσβαση σε χρηματοδότηση, δημόσιες υπηρεσίες που λειτουργούν και σταθερότητα χωρίς ακινησία.
Το ΠΑΣΟΚ διαθέτει επίσης ένα πιθανό πλεονέκτημα απέναντι στην ΕΛ.Α.Σ.: μπορεί να εμφανιστεί ως φορέας που δεν χρειάζεται να εξηγήσει γιατί εγκατέλειψε τον προηγούμενο οργανωτικό του χώρο. Ο Τσίπρας πρέπει να απαντήσει γιατί ο ΣΥΡΙΖΑ δεν αρκεί και γιατί το νέο κόμμα δεν είναι απλώς μεταφορά πολιτικού κεφαλαίου σε νέα στέγη. Το ΠΑΣΟΚ δεν έχει αυτό το πρόβλημα. Το δικό του πρόβλημα είναι διαφορετικό: πρέπει να αποδείξει ότι η συνέχεια δεν είναι αδράνεια. Αν το καταφέρει, μπορεί να παρουσιάσει τον εαυτό του ως την πιο ώριμη επιλογή προοδευτικής διακυβέρνησης. Αν δεν το καταφέρει, η ΕΛ.Α.Σ. θα εμφανιστεί ως το σχήμα που, παρά τα βάρη του, έχει την ενέργεια της αναδιάταξης.
Πρόσφατα σχόλια