Η συνάντηση της Αλάσκας, δεδομένης της ιδιαιτερότητάς της, ενδέχεται να αποτελέσει ένα κομβικό σημείο στην εξέλιξη του διεθνούς συστήματος. Η διεθνής πολιτική βρίσκεται σήμερα σε φάση έντονης ρευστότητας, με τη μεταψυχροπολεμική μονοπολική στιγμή της αμερικανικής ηγεμονίας (Krauthammer, 1990) να έχει παρέλθει, και το παγκόσμιο σύστημα να μετασχηματίζεται σταδιακά προς μια πολυπολική διαμόρφωση, όπου αναδυόμενες δυνάμεις διεκδικούν αυξανόμενο ρόλο.
Από τη σκοπιά του δομικού ρεαλισμού (Waltz, 1979), η κεντρική μεταβλητή που καθορίζει τη συμπεριφορά των κρατών είναι η κατανομή ισχύος. Η Ουάσινγκτον, αντιλαμβανόμενη ότι η άνοδος της Κίνας μεταβάλλει δραστικά την ισορροπία ισχύος στην Ασία και διεθνώς, ενδέχεται να επιδιώκει μια τακτική εκτόνωση με τη Μόσχα, ώστε να επικεντρώσει τους στρατηγικούς της πόρους στην αντιπαράθεση με το Πεκίνο. Η προσέγγιση αυτή θυμίζει, σε επίπεδο στρατηγικής λογικής, την πολιτική ανοίγματος προς την Κίνα που εφάρμοσε ο Χένρι Κίσινγκερ τη δεκαετία του 1970, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες αναζήτησαν την εξομάλυνση με το Πεκίνο για να ενισχύσουν τη θέση τους έναντι της Σοβιετικής Ένωσης.
Για τη Ρωσία, η οποία μετά την εισβολή στην Ουκρανία βρέθηκε αντιμέτωπη με δυτικές κυρώσεις και αυξανόμενη εξάρτηση από την Κίνα, μια στρατηγική προσέγγιση με τις Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσε να λειτουργήσει ως εργαλείο απεξάρτησης και αναβάθμισης του διεθνούς της κύρους. Ο Πούτιν γνωρίζει ότι η υπερβολική εξάρτηση από το Πεκίνο περιορίζει τη στρατηγική του ευελιξία, ενώ μια «τριγωνική» διαχείριση σχέσεων με ΗΠΑ και Κίνα μπορεί να αναβιώσει τη ρωσική ικανότητα ελιγμών, όπως υποστήριζε ο Brzezinski (1997) για την κεντρική σημασία της Ευρασίας.
Η επιλογή της Αλάσκας ως τόπου συνάντησης δεν είναι τυχαία. Γεωγραφικά αποτελεί το πλησιέστερο σημείο επαφής ΗΠΑ και Ρωσίας, ενώ ιστορικά θυμίζει την αγορά της το 1867 – ένα γεγονός που, αν και τότε θεωρήθηκε δευτερεύουσας σημασίας, απέκτησε συμβολική βαρύτητα στη γεωπολιτική φαντασία των δύο εθνών. Στο επίπεδο της πολιτικής επικοινωνίας, η τοποθεσία υπογραμμίζει μια εικόνα «ουδέτερης γέφυρας» και υπέρβασης συγκρουσιακών αφηγήσεων.
Η προοπτική ενός «ιδιότυπου διπολισμού» δεν θα σήμαινε επιστροφή στον Ψυχρό Πόλεμο, αλλά για μια ad hoc συνεργασία μεταξύ δύο μεγάλων δυνάμεων, η οποία θα εκδηλώνεται σε ζητήματα στρατηγικής σταθερότητας, ελέγχου εξοπλισμών, διαχείρισης πυρηνικών κινδύνων και ρύθμισης της διαστημικής ασφάλειας, χωρίς να εξαφανίζει τον ανταγωνισμό σε περιφερειακά μέτωπα ή στις αγορές ενέργειας.
Η Κίνα, ως η κυριότερη αναδυόμενη δύναμη του 21ου αιώνα, θα ερμήνευε μια τέτοια εξέλιξη ως πιθανή απειλή. Η λογική του Mearsheimer (2001) περί επιθετικού ρεαλισμού υπαγορεύει ότι μια ανερχόμενη δύναμη, όπως η Κίνα, θα επιδιώξει να ελαχιστοποιήσει τους περιορισμούς στην άνοδό της, ενδεχομένως επιταχύνοντας τη σύσφιγξη των σχέσεών της με κράτη όπως το Ιράν, η Βόρεια Κορέα και μέλη του BRICS, ενώ θα ενισχύσει τις τεχνολογικές και στρατιωτικές της ικανότητες. Η δυναμική αυτή μπορεί να εντείνει την πολυπολικότητα του συστήματος, ακόμη και αν παράλληλα διαμορφωθεί ένας επιμέρους διπολικός άξονας ΗΠΑ–Ρωσίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι αναδυόμενες δυνάμεις του Παγκόσμιου Νότου – Ινδία, Βραζιλία, Νότια Αφρική, Σαουδική Αραβία, Ινδονησία – αποκτούν αυξημένη διαπραγματευτική ισχύ. Η Ινδία, ειδικά, θα βρεθεί στο επίκεντρο των γεωπολιτικών υπολογισμών, καθώς διατηρεί πολύπλοκες σχέσεις τόσο με τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και με τη Ρωσία, ενώ ταυτόχρονα ανταγωνίζεται και συνεργάζεται με την Κίνα. Η ύπαρξη αυτών των δρώντων σημαίνει ότι το διεθνές σύστημα δεν θα μετατραπεί σε «σκληρό» διπολισμό, αλλά σε μια πολυπλοκότερη μορφή ισορροπίας ισχύος, όπου ο διπολικός άξονας θα λειτουργεί εντός ενός ευρύτερου πολυπολικού πλαισίου.
Το αν η συνάντηση της 15ης Αυγούστου θα αποτελέσει ιστορική τομή ή επικοινωνιακή παρένθεση θα εξαρτηθεί από την ικανότητα θεσμοθέτησης μηχανισμών συνεργασίας. Η εμπειρία του Ψυχρού Πολέμου δείχνει ότι η θεσμική αρχιτεκτονική – όπως οι Συμφωνίες SALT και START – μπορεί να λειτουργήσει σταθεροποιητικά ακόμη και μεταξύ αντιπάλων. Εάν η Αλάσκα οδηγήσει σε ένα σύγχρονο ισοδύναμο τέτοιων πλαισίων, το διεθνές σύστημα ίσως εισέλθει σε μια φάση «ελεγχόμενης πολυπολικότητας», όπου ο ανταγωνισμός θα συνυπάρχει με την ανάγκη συντονισμού για την αποτροπή καταστροφικών συγκρούσεων.
Αντιθέτως, αν η συνάντηση περιοριστεί σε δηλώσεις προθέσεων θα επιβεβαιώσει τη θέση πολλών αναλυτών ότι η σημερινή εποχή χαρακτηρίζεται από μια επιφανειακή διπλωματία εικόνας, ανίκανη να συγκρατήσει τις φυγόκεντρες δυνάμεις ενός πολυπολικού κόσμου σε διαρκή αναδιάταξη. Σε κάθε περίπτωση, η Κίνα και οι αναδυόμενες δυνάμεις θα παραμείνουν καθοριστικοί παράγοντες της εξίσωσης, διασφαλίζοντας ότι το μέλλον του διεθνούς συστήματος δεν θα είναι μονοδιάστατο, αλλά προϊόν σύνθετων αλληλεπιδράσεων μεταξύ παλαιών και νέων πόλων ισχύος.
Πρόσφατα σχόλια