Κάτω από το επίπεδο των κυβερνήσεων, των υπουργείων Άμυνας και των συμμαχικών επιτελείων υπάρχει μια δεύτερη πραγματικότητα: οι αμερικανικές βάσεις στη Γερμανία είναι επίσης τοπικά οικονομικά και κοινωνικά οικοσυστήματα. Η μείωση στρατευμάτων δεν επηρεάζει μόνο στρατηγικούς χάρτες. Επηρεάζει πόλεις, δήμους, εργαζομένους, ενοικιαστές, επιχειρήσεις, σχολεία, οικογένειες και καθημερινές σχέσεις.
Η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη Γερμανία είναι μακράς διάρκειας. Σε ορισμένες περιοχές, οι Αμερικανοί δεν είναι απλώς προσωρινοί στρατιωτικοί επισκέπτες. Είναι γείτονες, πελάτες, εργοδότες, γονείς μαθητών, μέλη τοπικών κοινοτήτων και μέρος μιας μικτής κοινωνικής πραγματικότητας που διαμορφώθηκε επί δεκαετίες. Η Ρηνανία-Παλατινάτο, η Βαυαρία, η Έσση και η περιοχή της Στουτγάρδης δεν φιλοξενούν μόνο στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Φιλοξενούν ένα πλέγμα οικονομικών και ανθρώπινων σχέσεων που έχει γίνει μέρος της περιφερειακής ταυτότητας. Η απόφαση των ΗΠΑ για αποχώρηση περίπου 5.000 στρατιωτών μέσα σε έξι έως δώδεκα μήνες αφορά, επομένως, και την καθημερινότητα αυτών των περιοχών.
Οι οικονομικές επιπτώσεις μιας μερικής αποχώρησης εξαρτώνται από τη σύνθεση της μείωσης. Αν οι στρατιώτες που αποχωρούν συνοδεύονται από οικογένειες, η επίδραση είναι μεγαλύτερη. Μειώνονται μισθώσεις κατοικιών, κατανάλωση σε τοπικά καταστήματα, ανάγκες μεταφορών, ιδιωτικές υπηρεσίες, εκπαιδευτικές δομές και συμβάσεις υποστήριξης. Αν, αντιθέτως, πρόκειται κυρίως για μονάδες χωρίς εκτεταμένη οικογενειακή παρουσία, το άμεσο κοινωνικό αποτύπωμα μπορεί να είναι μικρότερο. Ωστόσο, ακόμη και τότε, οι τοπικές οικονομίες που συνδέονται με τις βάσεις αισθάνονται την αβεβαιότητα. Η αβεβαιότητα επηρεάζει επενδύσεις, ενοίκια, επιχειρηματικό σχεδιασμό και απασχόληση.
Οι στρατιωτικές βάσεις δημιουργούν ειδικού τύπου περιφερειακές οικονομίες. Δεν πρόκειται μόνο για τους άμεσους εργαζομένους στις εγκαταστάσεις. Υπάρχουν τοπικές εταιρείες που αναλαμβάνουν συμβάσεις συντήρησης, κατασκευών, τεχνικών υπηρεσιών, καθαριότητας, μεταφορών, τροφοδοσίας και υποστήριξης. Υπάρχουν ιδιοκτήτες ακινήτων που ενοικιάζουν κατοικίες σε αμερικανικές οικογένειες. Υπάρχουν εστιατόρια, καταστήματα, σχολές, συνεργεία, ασφαλιστικές υπηρεσίες και επαγγελματίες που έχουν προσαρμόσει μέρος της δραστηριότητάς τους σε μια σταθερή αμερικανική παρουσία. Όταν αυτή η παρουσία περιορίζεται, δεν επηρεάζεται μόνο ο κρατικός προϋπολογισμός ή το στρατιωτικό ισοζύγιο. Επηρεάζεται η μικροοικονομία ολόκληρων περιοχών.
Η Ράμσταϊν αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η βάση δεν είναι μόνο στρατηγικός αεροπορικός κόμβος. Είναι οικονομικός πόλος. Η παρουσία χιλιάδων στρατιωτικών, πολιτικού προσωπικού και οικογενειών δημιουργεί σταθερή ζήτηση. Η τοπική οικονομία έχει εν μέρει οργανωθεί γύρω από αυτή τη ζήτηση. Αν και μια μείωση 5.000 στρατιωτών σε εθνικό επίπεδο δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η Ράμσταϊν θα πληγεί δυσανάλογα, η ευαισθησία των τοπικών αρχών είναι απολύτως κατανοητή. Οι βάσεις δεν είναι αφηρημένες γεωπολιτικές μονάδες. Είναι μεγάλοι εργοδότες και οικονομικοί πολλαπλασιαστές.
Το Λάντστουλ έχει ακόμη πιο ιδιαίτερη κοινωνική διάσταση λόγω του στρατιωτικού νοσοκομείου. Η παρουσία ιατρικού προσωπικού, τραυματιών, οικογενειών και υποστηρικτικών υπηρεσιών δημιουργεί μια κοινότητα με ανθρώπινο βάρος που υπερβαίνει την τυπική λειτουργία μιας βάσης. Εκεί η αμερικανική παρουσία συνδέεται με φροντίδα, θεραπεία, επιστροφή από αποστολές και στήριξη οικογενειών. Μια τέτοια υποδομή δεν παράγει μόνο οικονομική δραστηριότητα. Παράγει κοινωνικό νόημα. Η αποδυνάμωση τέτοιων κόμβων θα είχε διαφορετική ποιότητα επιπτώσεων από μια απλή μετακίνηση μονάδας.
Στη Βαυαρία, οι μεγάλες εγκαταστάσεις εκπαίδευσης έχουν επίσης περιφερειακό βάρος. Ασκήσεις, μετακινήσεις προσωπικού, προμήθειες, τεχνικές εργασίες και ανάγκες υποστήριξης δημιουργούν οικονομικές ροές. Ταυτόχρονα, η μακρά συνύπαρξη έχει διαμορφώσει σχέσεις άλλοτε συνεργασίας, άλλοτε έντασης. Οι στρατιωτικές βάσεις δεν είναι πάντοτε κοινωνικά ουδέτερες. Μπορεί να προκαλούν περιβαλλοντικές ανησυχίες, ζητήματα θορύβου, χωροταξικές πιέσεις ή πολιτικές αντιδράσεις. Παρά ταύτα, στις περισσότερες περιοχές όπου η παρουσία είναι μακροχρόνια, έχει αναπτυχθεί μια ισορροπία συμφερόντων. Η αιφνίδια μεταβολή αυτής της ισορροπίας δημιουργεί αναστάτωση ακόμη και σε όσους διατηρούν επιφυλάξεις απέναντι στη στρατιωτική παρουσία.
Η κοινωνική διάσταση έχει και πολιτισμικό χαρακτήρα. Η αμερικανική παρουσία στη Γερμανία δημιούργησε μικτές κοινότητες, διαπροσωπικές σχέσεις, γάμους, δίγλωσσα περιβάλλοντα, κοινές σχολικές εμπειρίες και τοπικές πολιτισμικές ανταλλαγές. Σε ορισμένες περιοχές, η αμερικανική κοινότητα αποτελεί μέρος της μεταπολεμικής ταυτότητας. Η αποχώρηση στρατιωτών δεν είναι απλώς απώλεια εισοδήματος. Είναι και αλλαγή κοινωνικού τοπίου. Οι άνθρωποι που φεύγουν αφήνουν πίσω σχέσεις, συνήθειες και κοινότητες. Αυτό το στοιχείο συχνά απουσιάζει από την υψηλή γεωπολιτική ανάλυση, αλλά είναι κρίσιμο για την κατανόηση των τοπικών αντιδράσεων.
Το οικονομικό κόστος δεν είναι πάντοτε καταστροφικό. Οι γερμανικές περιοχές που φιλοξενούν βάσεις βρίσκονται σε μια ισχυρή οικονομία με σημαντική βιομηχανική και διοικητική ικανότητα. Δεν πρόκειται για περιοχές που εξαρτώνται αποκλειστικά από μία πηγή εισοδήματος. Ωστόσο, σε τοπικό επίπεδο, ακόμη και μερικές μειώσεις μπορούν να δημιουργήσουν συγκεκριμένες απώλειες. Μια μικρή επιχείρηση που εξυπηρετεί αμερικανικές οικογένειες, ένας ιδιοκτήτης που νοικιάζει κατοικίες, ένας τεχνικός εργολάβος που συνεργάζεται με τη βάση ή ένας δήμος που υπολογίζει σε σταθερή κατανάλωση δεν αξιολογεί την απόφαση με όρους παγκόσμιας στρατηγικής. Τη βιώνει ως άμεσο οικονομικό γεγονός.
Η γερμανική κυβέρνηση θα χρειαστεί να διαχειριστεί αυτές τις τοπικές επιπτώσεις με σοβαρότητα. Αν η αποχώρηση υλοποιηθεί, θα πρέπει να υπάρξει χαρτογράφηση των περιοχών που επηρεάζονται, αξιολόγηση απασχόλησης, στήριξη μικρών επιχειρήσεων, σχεδιασμός εναλλακτικών χρήσεων όπου χρειάζεται και διατήρηση ανοιχτής επικοινωνίας με τις τοπικές αρχές. Η εμπειρία προηγούμενων μειώσεων αμερικανικής παρουσίας στην Ευρώπη δείχνει ότι οι περιοχές μπορούν να προσαρμοστούν, αλλά η προσαρμογή είναι ευκολότερη όταν υπάρχει χρόνος, σχέδιο και σαφήνεια. Η αβεβαιότητα είναι συχνά πιο επιβαρυντική από την ίδια τη μείωση.
Η υπόθεση αναδεικνύει επίσης ένα ευρύτερο ζήτημα: οι στρατιωτικές βάσεις είναι θεσμοί τοπικής διακυβέρνησης, έστω και αν δεν παρουσιάζονται έτσι. Επηρεάζουν υποδομές, δρόμους, σχολεία, ασφάλεια, υπηρεσίες, περιβάλλον και κοινωνική ζωή. Συνεπώς, κάθε μεγάλη στρατιωτική αναδιάταξη πρέπει να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο το υπουργείο Άμυνας και τη διπλωματία, αλλά και τις περιφερειακές κοινωνίες. Οι αποφάσεις λαμβάνονται στην Ουάσιγκτον και στο Βερολίνο, αλλά οι συνέπειες υλοποιούνται στο Ράμσταϊν, στο Λάντστουλ, στο Βισμπάντεν, στη Στουτγάρδη και στη Βαυαρία.
Για τις τοπικές κοινωνίες, η αμερικανική παρουσία είναι συχνά ένδειξη διεθνούς σημασίας. Μια περιοχή που φιλοξενεί κρίσιμη βάση δεν είναι περιφερειακή με την κλασική έννοια. Είναι κόμβος παγκόσμιας πολιτικής. Η αποχώρηση ή η μείωση μπορεί να εκληφθεί ως απώλεια ρόλου. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι τοπικές κοινωνίες ταυτίζονται άκριτα με την αμερικανική στρατιωτική παρουσία. Σημαίνει όμως ότι η παρουσία αυτή έχει ενταχθεί στην αυτοαντίληψη πολλών περιοχών.
Η αποχώρηση των 5.000 στρατιωτών πρέπει, επομένως, να αναλυθεί σε δύο επίπεδα. Στο πρώτο, αφορά τη στρατηγική συνοχή της Δύσης και την αμερικανική διάταξη δυνάμεων. Στο δεύτερο, αφορά τις τοπικές κοινωνίες που έχουν ζήσει επί δεκαετίες με την αμερικανική παρουσία ως οικονομικό και κοινωνικό δεδομένο. Η πλήρης κατανόηση της απόφασης απαιτεί και τα δύο επίπεδα. Η γεωπολιτική δεν είναι αποκομμένη από την καθημερινή ζωή. Αντιθέτως, οι μεγάλες στρατηγικές αποφάσεις γίνονται πραγματικές όταν επηρεάζουν ανθρώπους, επιχειρήσεις, κοινότητες και πόλεις.
Το ορθό συμπέρασμα δεν είναι ότι οι βάσεις πρέπει να παραμένουν αμετάβλητες μόνο λόγω τοπικών οικονομικών συμφερόντων. Η στρατηγική δεν μπορεί να υποτάσσεται αποκλειστικά στην περιφερειακή οικονομία. Όμως μια σοβαρή δύναμη και μια σοβαρή συμμαχία οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη το πλήρες κόστος των αποφάσεών τους. Το κόστος αυτό δεν είναι μόνο στρατιωτικό. Είναι κοινωνικό, οικονομικό, θεσμικό και ανθρώπινο. Και στη Γερμανία, όπου η αμερικανική παρουσία έχει ιστορικό βάθος οκτώ δεκαετιών, αυτό το ανθρώπινο υπόβαθρο είναι πολύ σημαντικό για να αγνοηθεί.
Πρόσφατα σχόλια