Η επικείμενη συμφωνία με τις ΗΠΑ είναι πολιτικά χρήσιμη για το Ιράν μόνο εφόσον μπορεί να παρουσιαστεί ως νίκη αντοχής και όχι ως αναγκαστική υποχώρηση. Το ιρανικό καθεστώς δεν μπορεί να αντέξει εύκολα την εικόνα ότι πιέστηκε μέχρι να αποδεχθεί αμερικανικούς όρους. Πρέπει να μετατρέψει τη συμφωνία σε αφήγημα ανθεκτικότητας: αντέξαμε στις κυρώσεις, αντέξαμε στη στρατιωτική πίεση, διατηρήσαμε βασικές γραμμές κυριαρχίας και αναγκάσαμε την άλλη πλευρά να προσφέρει οικονομική χαλάρωση. Η σημερινή εικόνα του σχεδίου διευκολύνει αυτή την αφήγηση, διότι περιλαμβάνει προσωρινή πετρελαϊκή χαλάρωση, αποδέσμευση περίπου 25 δισ. δολαρίων, μη επιβολή νέων κυρώσεων κατά την περίοδο διαπραγμάτευσης και δυνατότητα διαχείρισης εμπλουτισμένου υλικού εντός της χώρας.
Η πρώτη ιρανική εσωτερική χρήση θα είναι οικονομική. Η συμφωνία μπορεί να παρουσιαστεί ως άρση ασφυξίας χωρίς παράδοση. Η οικονομική πίεση στο Ιράν είναι βασικός λόγος ενδιαφέροντος για ένα περιορισμένο πλαίσιο, καθώς προηγούμενες αναλύσεις ανέφεραν ότι μια προσωρινή συμφωνία θα μπορούσε να προσφέρει ρευστότητα, να μετριάσει άμεσες πιέσεις και να αγοράσει χρόνο για την οικονομία. Η Τεχεράνη θα επιχειρήσει να εμφανίσει τα οικονομικά οφέλη όχι ως αντάλλαγμα συμμόρφωσης, αλλά ως αποτέλεσμα αντοχής: οι πιέσεις δεν έσπασαν τη χώρα, άρα η αντίπαλη πλευρά αναγκάστηκε να ανοίξει οικονομικές διεξόδους.
Η δεύτερη χρήση θα είναι κυριαρχική. Η Τεχεράνη θα τονίσει ότι δεν εγκαταλείπει το δικαίωμά της σε ειρηνική πυρηνική δραστηριότητα, αλλά δεσμεύεται να μη δημιουργήσει ή αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Αυτή η διατύπωση έχει τεράστια πολιτική σημασία. Επιτρέπει στο καθεστώς να διακρίνει ανάμεσα σε απαγόρευση στρατιωτικοποίησης και εγκατάλειψη τεχνολογικής κυριαρχίας. Το σχέδιο που δημοσιοποιήθηκε σήμερα φέρεται να προβλέπει ότι το Ιράν διατηρεί το τρέχον επίπεδο πυρηνικής δραστηριότητας μέχρι τελική συμφωνία και ότι οι λεπτομέρειες για τον εμπλουτισμένο ουράνιο θα αποτελέσουν αντικείμενο επόμενης τεχνικής φάσης. Αυτό προσφέρει στην Τεχεράνη ένα εσωτερικό επιχείρημα: δεν παραδώσαμε τον πυρηνικό φάκελο· δεχθήκαμε διαδικασία.
Η τρίτη χρήση θα είναι περιφερειακή και συμβολική, αλλά πρέπει να διατυπωθεί προσεκτικά. Η Τεχεράνη θα επιχειρήσει να παρουσιάσει τη συμφωνία ως αναγνώριση ότι είναι αναγκαίος συνομιλητής για την ασφάλεια του Κόλπου και του Ορμούζ. Η επαναλειτουργία του Στενού μπορεί να εμφανιστεί όχι ως εγκατάλειψη μοχλού πίεσης, αλλά ως κυριαρχικά ελεγχόμενη απόφαση υπεύθυνης δύναμης. Αυτό είναι πολιτικά κρίσιμο, διότι ορισμένοι εσωτερικοί επικριτές θεωρούν ότι το άνοιγμα του Ορμούζ μειώνει την ιρανική διαπραγματευτική ισχύ. Στις 14 Ιουνίου αναφέρθηκαν έντονες αντιδράσεις σκληροπυρηνικών κύκλων στο Ιράν, οι οποίοι θεωρούν ότι το σχέδιο δεν παρέχει επαρκείς εγγυήσεις κυρώσεων, αποζημίωσης ή ελέγχου κρίσιμων πεδίων.
Η εσωτερική δυσκολία της Τεχεράνης είναι ότι πρέπει να πείσει δύο διαφορετικά ακροατήρια. Προς την κοινωνία, πρέπει να δείξει ότι η συμφωνία φέρνει οικονομική ανακούφιση, σταθερότητα και πιθανή βελτίωση συνθηκών ζωής. Προς τους σκληρούς πυρήνες του συστήματος, πρέπει να δείξει ότι δεν πρόκειται για στρατηγική υποχώρηση. Η ίδια συμφωνία πρέπει να παρουσιαστεί ταυτόχρονα ως πρακτική οικονομική λύση και ως ιδεολογικά ανεκτή νίκη αντοχής. Αυτό είναι δύσκολο, επειδή όσο περισσότερο τονίζεται η οικονομική ανάγκη, τόσο περισσότερο αποκαλύπτεται το βάθος της πίεσης. Και όσο περισσότερο τονίζεται η ανυποχώρητη στάση, τόσο δυσκολότερο γίνεται να εξηγηθούν οι πρακτικές δεσμεύσεις.
Η πιθανή γραμμή της Τεχεράνης θα είναι ότι η συμφωνία δεν επιβάλλει νέες ουσιαστικές παραχωρήσεις, αλλά επιβεβαιώνει ήδη υφιστάμενες θέσεις: μη απόκτηση πυρηνικού όπλου, τεχνική διαχείριση του εμπλουτισμένου υλικού, οικονομική χαλάρωση και σταδιακή διαπραγμάτευση. Αυτή η γραμμή επιδιώκει να μειώσει την εικόνα υποχώρησης. Δεν λέει «δεχθήκαμε τους όρους». Λέει «η άλλη πλευρά αποδέχθηκε ότι η λύση πρέπει να περάσει από αμοιβαία βήματα και οικονομική αποκατάσταση». Το γεγονός ότι η Τεχεράνη, σύμφωνα με πρόσφατες δηλώσεις, επέμενε πως δεν έχει ληφθεί τελική απόφαση και ότι δεν θα παραβιαστούν οι «κόκκινες γραμμές» της, δείχνει ακριβώς αυτή την ανάγκη διατήρησης εσωτερικού διαπραγματευτικού κύρους.
Η τέταρτη χρήση αφορά τη διαχείριση των σκληροπυρηνικών αντιδράσεων. Αν η συμφωνία εμφανιστεί ως υποχώρηση, μπορεί να καταγγελθεί ως συμβιβασμός που ακυρώνει χρόνια αντοχής. Αν εμφανιστεί ως νίκη χωρίς ρεαλισμό, μπορεί να δημιουργήσει υπερβολικές προσδοκίες που η εφαρμογή δεν θα ικανοποιήσει. Η Τεχεράνη χρειάζεται μια ενδιάμεση αφήγηση: η συμφωνία είναι επιτυχία επειδή δεν είναι τελική συνθηκολόγηση, αλλά πλαίσιο που επιτρέπει οικονομική ανάσα χωρίς εγκατάλειψη στρατηγικών θέσεων. Η αφήγηση αυτή δεν είναι απλώς προπαγανδιστική. Είναι αναγκαία για τη λειτουργική επιβίωση της συμφωνίας στο εσωτερικό ιρανικό πολιτικό σύστημα.
Η εσωτερική χρήση της συμφωνίας στην Τεχεράνη θα κριθεί επίσης από την ταχύτητα των οικονομικών αποτελεσμάτων. Αν οι πολίτες δουν άμεσα οφέλη, η κυβέρνηση θα μπορεί να υπερασπιστεί τη συμφωνία ως πρακτική επιτυχία. Αν τα χρήματα καθυστερήσουν, οι κυρώσεις παραμείνουν ασαφείς ή οι αγορές δεν ανταποκριθούν, οι επικριτές θα πουν ότι η Τεχεράνη έδωσε στρατηγικά ανταλλάγματα χωρίς πραγματικό όφελος. Σε αυταρχικότερα ή κλειστά πολιτικά συστήματα, η νομιμοποίηση δεν περνά μόνο από εκλογική διαδικασία. Περνά από εικόνα ισχύος, οικονομική επιβίωση και ικανότητα του καθεστώτος να ισχυρίζεται ότι προστατεύει την εθνική κυριαρχία.
Συμπερασματικά, η Τεχεράνη θα επιχειρήσει να παρουσιάσει τη συμφωνία ως νίκη αντοχής υπό πίεση. Το επιχείρημα θα είναι ότι η χώρα δεν εξαναγκάστηκε σε εγκατάλειψη, αλλά μετέτρεψε τη στρατηγική της αντοχή σε οικονομικά και διπλωματικά ανταλλάγματα. Η επιτυχία αυτής της αφήγησης θα εξαρτηθεί από τρία πράγματα: αν η οικονομική χαλάρωση γίνει ορατή, αν η πυρηνική διαδικασία παρουσιαστεί ως κυριαρχικά ελεγχόμενη και αν οι εσωτερικοί επικριτές δεν κατορθώσουν να πείσουν ότι το σχέδιο συνιστά απώλεια διαπραγματευτικής ισχύος.
Πρόσφατα σχόλια