Η μεταπολεμική τάξη, που βασίστηκε στη δυτική ηγεμονία φαίνεται ολοένα και λιγότερο ικανή να ανταποκριθεί στις σύγχρονες προκλήσεις: κλιματική κρίση, κυβερνοασφάλεια, πανδημίες, ανισότητες, ενεργειακές αναταράξεις. Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών αντιμετωπίζει προβλήματα εκπροσώπησης και αποτελεσματικότητας, με το Συμβούλιο Ασφαλείας να παραμένει παραλυμένο από βέτο μόνιμων μελών, ιδίως σε κρίσιμες συγκρούσεις όπως στην Ουκρανία.
Σε αυτό το πλαίσιο, η G20 έχει εξελιχθεί σε κρίσιμο φόρουμ συντονισμού μακροοικονομικής πολιτικής, αλλά συχνά αποτυγχάνει να δημιουργήσει δεσμευτικές συμφωνίες. Αντιθέτως, οι BRICS+ (με την ένταξη νέων μελών από τον παγκόσμιο Νότο) αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη γεωοικονομική επιρροή, αμφισβητώντας το δυτικοκεντρικό μοντέλο. Η δημιουργία εναλλακτικών μηχανισμών χρηματοδότησης (New Development Bank), η συζήτηση για νέο αποθεματικό νόμισμα και η ενίσχυση εμπορικών συναλλαγών σε τοπικά νομίσματα αποτυπώνουν τη στροφή προς έναν πολυπολικό κόσμο.
Η μετάβαση σε πολυπολικότητα δεν είναι απαραίτητα σταθεροποιητική. Οι περισσότερες παγκόσμιες προκλήσεις απαιτούν συνεργασία, αλλά η αυξανόμενη κατακερματισμένη ισχύς δημιουργεί δυσκολίες για συλλογικές λύσεις. Ενδεικτικά, στις κλιματικές διαπραγματεύσεις οι δεσμεύσεις συχνά καθυστερούν, ενώ στις κρίσεις επισιτιστικής ασφάλειας οι χώρες προκρίνουν εθνικές λύσεις αντί για συντονισμό. Η πρόκληση της παγκόσμιας διακυβέρνησης είναι η δημιουργία ευέλικτων, πολυεπίπεδων θεσμών που θα συνδυάζουν τα συμφέροντα μεγάλων δυνάμεων με τις ανάγκες μικρότερων κρατών.
Το μέλλον ίσως ανήκει σε ένα «πολυκεντρικό μοντέλο» όπου περιφερειακές ενώσεις (ΕΕ, ASEAN, AU, Mercosur) θα αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτονομία και θα συντονίζονται σε ad hoc συμμαχίες για συγκεκριμένα ζητήματα. Αυτό μπορεί να προσφέρει αποτελεσματικότητα εκεί όπου οι παγκόσμιοι θεσμοί αποτυγχάνουν, αλλά εγκυμονεί και τον κίνδυνο συγκρουόμενων κανόνων και κατακερματισμού του διεθνούς δικαίου. Η ικανότητα του διεθνούς συστήματος να αποφύγει την αναρχία θα εξαρτηθεί από την ικανότητα των κρατών να αναγνωρίσουν την αλληλεξάρτηση τους και να ανανεώσουν τους θεσμούς σε πιο συμμετοχικό, αλλά και πιο δεσμευτικό πλαίσιο.
Πρόσφατα σχόλια