.Η τρέχουσα πολιτική αναταραχή στο Ιράν δεν μπορεί να ερμηνευθεί επαρκώς ως ένα ακόμη επεισόδιο κοινωνικής δυσαρέσκειας ή ως μια περιοδική έκρηξη διαμαρτυρίας εντός ενός αυταρχικού πλαισίου. Αντιθέτως, τα χαρακτηριστικά της παρούσας κρίσης υποδηλώνουν τη συσσώρευση μακροχρόνιων δομικών αντιφάσεων που αφορούν τη σχέση κράτους–κοινωνίας, τη βιωσιμότητα του υφιστάμενου μοντέλου διακυβέρνησης και τη φθίνουσα ικανότητα του πολιτικού συστήματος να παράγει συναίνεση.
Η επιμονή και η γεωγραφική διασπορά των κινητοποιήσεων, ακόμη και υπό συνθήκες εκτεταμένου ελέγχου των επικοινωνιών, καταδεικνύουν ότι το πρόβλημα δεν είναι απλώς επικοινωνιακό ή οργανωτικό, αλλά βαθύτατα πολιτικό. Η αποσύνδεση μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας από τους επίσημους θεσμούς εκπροσώπησης έχει οδηγήσει σε ένα έλλειμμα πολιτικής διαμεσολάβησης, όπου η διαμαρτυρία μετατρέπεται στο μοναδικό διαθέσιμο μέσο έκφρασης συλλογικών αιτημάτων. Σε αυτό το περιβάλλον, κάθε απόπειρα αντιμετώπισης της κρίσης αποκλειστικά μέσω κατασταλτικών μηχανισμών λειτουργεί περισσότερο ως επιταχυντής αποσταθεροποίησης παρά ως εργαλείο επαναφοράς της τάξης.
Η κρατική στρατηγική, όπως διαμορφώνεται μέχρι στιγμής, φαίνεται να στηρίζεται σε δύο αλληλένδετους άξονες: αφενός στη φυσική καταστολή και αφετέρου στον αυστηρό έλεγχο του πληροφοριακού πεδίου. Η σχεδόν πλήρης απομόνωση της χώρας από το παγκόσμιο ψηφιακό περιβάλλον δεν αποσκοπεί μόνο στον περιορισμό της διεθνούς εικόνας των γεγονότων, αλλά και στη διάσπαση της εσωτερικής κοινωνικής συνοχής των κινημάτων. Ωστόσο, αυτή η επιλογή έχει και αντίστροφες επιπτώσεις, καθώς ενισχύει το αίσθημα συλλογικής τιμωρίας και επιβεβαιώνει, στα μάτια πολλών πολιτών, την αδυναμία του κράτους να διαχειριστεί την κρίση με πολιτικούς όρους.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η στάση των ενδιάμεσων κοινωνικών και κρατικών στρωμάτων, τα οποία ιστορικά λειτουργούν ως ρυθμιστές σταθερότητας. Δημόσιοι υπάλληλοι, τεχνικά στελέχη, τοπικοί αξιωματούχοι και μέλη των μηχανισμών ασφαλείας βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα αυξανόμενο δίλημμα μεταξύ θεσμικής πίστης και κοινωνικής νομιμοποίησης. Η παρατεταμένη οικονομική πίεση, η διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων και η αίσθηση αδιεξόδου περιορίζουν σταδιακά την αποτελεσματικότητα των παραδοσιακών μηχανισμών πειθαρχίας.
Παράλληλα, το πολιτικό σύστημα εμφανίζει σαφή σημάδια στρατηγικής ακαμψίας. Η απουσία αξιόπιστων μεταρρυθμιστικών πρωτοβουλιών, σε συνδυασμό με την επαναλαμβανόμενη ρητορική μηδενικής υποχώρησης, στενεύει τον χώρο για ελεγχόμενη εκτόνωση της κρίσης. Σε τέτοιες συνθήκες, η σταθερότητα δεν επιτυγχάνεται μέσω συναίνεσης αλλά μέσω εξαναγκασμού, γεγονός που αυξάνει το κόστος διακυβέρνησης και υπονομεύει τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα του καθεστώτος.
Ταυτόχρονα, η δημόσια συζήτηση γύρω από εναλλακτικά μοντέλα εξουσίας, είτε αυτά αντλούν αναφορές από το παρελθόν είτε προβάλλονται ως τεχνοκρατικές ή μεταβατικές λύσεις, αποκαλύπτει ένα κρίσιμο κενό: την έλλειψη ενός θεσμικά οργανωμένου και κοινωνικά νομιμοποιημένου σχεδίου μετάβασης. Η απουσία αυτού του σχεδίου καθιστά κάθε ενδεχόμενη αλλαγή δυνητικά χαοτική, αυξάνοντας τον κίνδυνο εσωτερικών ρήξεων, περιφερειακών εντάσεων και κοινωνικού κατακερματισμού.
Σε διεθνές επίπεδο, η κρίση δεν εξελίσσεται σε πολιτικό κενό. Μεγάλες δυνάμεις παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, αξιολογώντας τα συμφέροντα και τα ρίσκα μιας ενδεχόμενης αναδιάταξης ισχύος. Ωστόσο, η τελική έκβαση δεν θα καθοριστεί πρωτίστως από εξωτερικές παρεμβάσεις, αλλά από την εσωτερική δυναμική της κοινωνίας και τη δυνατότητα — ή αδυναμία — του κράτους να επαναδιατυπώσει μια πειστική αφήγηση πολιτικής νομιμοποίησης.
Συνολικά, το Ιράν βρίσκεται ενώπιον ενός κρίσιμου ιστορικού σταυροδρομιού. Η παρούσα κρίση δεν αφορά απλώς τη διαχείριση διαδηλώσεων, αλλά την ίδια τη σχέση εξουσίας και κοινωνίας. Είτε μέσω βαθιών μεταρρυθμίσεων, είτε μέσω παρατεταμένης καταστολής, είτε μέσω απρόβλεπτων εξελίξεων, η επόμενη φάση θα καθορίσει αν το πολιτικό σύστημα μπορεί να ανανεωθεί ή αν θα εισέλθει σε έναν κύκλο διαρκούς αποσταθεροποίησης με απρόβλεπτες συνέπειες για το εσωτερικό και το περιφερειακό περιβάλλον.
Πρόσφατα σχόλια