Η αδειοδότηση των θαλάσσιων ερευνών και της πόντισης του Great Sea Interconnector φωτίζει μια πλευρά της εξωτερικής πολιτικής που συχνά χάνεται πίσω από τις συζητήσεις περί συμμαχιών, θαλάσσιων ζωνών και περιφερειακών ισορροπιών. Για να κατασκευαστεί μια στρατηγική υποδομή χρειάζεται ένα κράτος ικανό να συνδέσει σε συνεχή αλυσίδα τη διπλωματική επιλογή, τη νομική θέση, την αδειοδοτική διαδικασία, τον ενεργειακό σχεδιασμό, τη ρυθμιστική εποπτεία, τη χρηματοδότηση και την τεχνική εκτέλεση. Κάθε αδύναμος κρίκος αυτής της αλυσίδας μπορεί να αναστείλει το αποτέλεσμα που η πολιτική ηγεσία έχει ήδη ανακηρύξει ως εθνική προτεραιότητα. Το GSI προσφέρει γι’ αυτό μια εξαιρετικά απαιτητική δοκιμή της ελληνικής κρατικής ικανότητας.
Η Ελλάδα έχει επιλέξει να διευρύνει τον ρόλο της ως χώρας ενεργειακών και ηλεκτρικών διασυνδέσεων. Η επιλογή αυτή αποκτά περιεχόμενο μέσα από έργα που μεταβάλλουν τις ίδιες τις φυσικές δυνατότητες της χώρας: νέες γραμμές μεταφοράς, υποθαλάσσια καλώδια, διασυνοριακές συνδέσεις και ισχυρότερη ενσωμάτωση της Κρήτης στο εθνικό και ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα. Το GSI βρίσκεται στην πιο απαιτητική εκδοχή αυτής της πολιτικής. Πρόκειται για υποθαλάσσια διασύνδεση περίπου 900 χιλιομέτρων, αρχικής ισχύος 1.000 MW, με μεγάλο τεχνικό βάθος, υψηλό επενδυτικό κόστος και σύνθετη διεθνή διάσταση. Το μέγεθος του έργου σημαίνει ότι η κρατική συμμετοχή δεν ολοκληρώνεται με μια πολιτική απόφαση. Πρέπει να παραμένει συνεκτική επί σειρά ετών.
Αυτό είναι και το σημείο στο οποίο η υποδομή συναντά την υψηλή πολιτική. Η εξωτερική πολιτική μπορεί να διατυπώσει μια θέση σε μία ημέρα. Ένα καλώδιο χρειάζεται χρόνια για να μελετηθεί, να αδειοδοτηθεί, να χρηματοδοτηθεί, να κατασκευαστεί και να λειτουργήσει. Η χρονική αυτή διαφορά μεταφέρει το κέντρο βάρους από την επικοινωνιακή αποφασιστικότητα στην οργανωτική αντοχή. Χρειάζεται διοίκηση που να θυμάται, να συνεχίζει, να συντονίζει και να επιλύει διαδοχικά προβλήματα χωρίς να επανεκκινεί διαρκώς τη στρατηγική από την αρχή.
Το GSI απαιτεί ακριβώς αυτό το είδος συνέχειας. Η θαλάσσια αδειοδότηση συνδέεται με την εξωτερική πολιτική και το Δίκαιο της Θάλασσας. Η οικονομική βιωσιμότητα συνδέεται με τις ρυθμιστικές αρχές, τους μετόχους και τις ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις. Η κατασκευή απαιτεί συντονισμό με τον βιομηχανικό ανάδοχο και προσαρμογή πολύπλοκων τεχνικών χρονοδιαγραμμάτων. Η λειτουργία θα απαιτήσει σταθερή συνεργασία μεταξύ των δύο ηλεκτρικών συστημάτων και του ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου. Το ελληνικό κράτος βρίσκεται επομένως απέναντι σε μια άσκηση οριζόντιας διακυβέρνησης, στην οποία η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από τη συνεργασία θεσμών που έχουν διαφορετικές αρμοδιότητες, επαγγελματικές γλώσσες και χρονικούς ορίζοντες.
Η επιτυχία σε τέτοια έργα προϋποθέτει και μια διαφορετική αντίληψη για τη διοίκηση της εξωτερικής πολιτικής. Η διεθνής στρατηγική δεν εκτελείται αποκλειστικά από τη διπλωματική υπηρεσία. Εκτελείται επίσης από ρυθμιστικές αρχές, τεχνικές επιτροπές, διαχειριστές δικτύων, υπηρεσίες αδειοδότησης και οργανισμούς που εκ πρώτης όψεως βρίσκονται μακριά από τον χώρο της υψηλής πολιτικής. Μια καθυστέρηση σε μια διοικητική διαδικασία μπορεί να έχει μεγαλύτερη στρατηγική συνέπεια από μια ατελέσφορη διπλωματική συνάντηση, επειδή επηρεάζει το σημείο στο οποίο η εθνική επιλογή μετατρέπεται σε πραγματικό έργο.
Το ελληνικό συμφέρον απαιτεί επομένως θεσμική αντιστοιχία ανάμεσα στη σημασία που αποδίδεται πολιτικά στο GSI και στη διοικητική προτεραιότητα που λαμβάνει. Ένα έργο υψηλής στρατηγικής αξίας χρειάζεται καθαρή κατανομή ευθύνης, σταθερό μηχανισμό συντονισμού, γρήγορη επίλυση διαφορών μεταξύ υπηρεσιών και διατήρηση θεσμικής μνήμης. Η πολυπλοκότητα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται κάθε φορά με έκτακτη πολιτική παρέμβαση. Η αποτελεσματικότερη μορφή κρατικής ισχύος εμφανίζεται όταν οι διαδικασίες έχουν οργανωθεί έτσι ώστε το σύστημα να λειτουργεί κανονικά χωρίς συνεχή προσφυγή στο ανώτατο πολιτικό επίπεδο.
Η ίδια αρχή ισχύει για τη σχέση της Ελλάδας με τους ιδιωτικούς και ευρωπαϊκούς φορείς που συμμετέχουν στο έργο. Η σημερινή εταιρική δομή, με διεθνή επενδυτικό κεφάλαιο και διατήρηση ουσιαστικού ελληνικού στρατηγικού ρόλου μέσω του ΑΔΜΗΕ, δημιουργεί μια μορφή διακυβέρνησης στην οποία το κράτος δεν χρειάζεται να αναλάβει μόνο του όλο το οικονομικό και τεχνικό βάρος. Χρειάζεται όμως να διαθέτει την ικανότητα να ορίζει σταθερό θεσμικό περιβάλλον, να προστατεύει τη συνέχεια της επένδυσης και να συνδέει τα ιδιωτικά κίνητρα με τον δημόσιο στρατηγικό σκοπό.
Αυτή η λειτουργία είναι ιδιαίτερα σημαντική επειδή το GSI αναπτύσσεται σε περιβάλλον γεωπολιτικών αντιδράσεων. Η Ελλάδα στηρίζει την υλοποίηση του έργου στις δικές της αρμοδιότητες και στο εφαρμοστέο διεθνές δίκαιο. Η θέση αυτή αποκτά ουσιαστικό βάρος όταν συνοδεύεται από κανονική διοικητική δραστηριότητα: έκδοση αδειών, αγγελιών προς ναυτιλλομένους, συνέχιση ερευνών και τεχνική προετοιμασία. Η κρατική πρακτική δημιουργεί πολύ ισχυρότερο αποτέλεσμα όταν παρουσιάζει συνέχεια και θεσμική κανονικότητα.
Η διαχείριση εξωτερικών αντιδράσεων πρέπει να εντάσσεται σε αυτή την κανονικότητα. Ένα κράτος που θεωρεί μια δραστηριότητα νόμιμη και στρατηγικά αναγκαία έχει συμφέρον να οργανώνει την εκτέλεσή της χωρίς να τη μετατρέπει κάθε φορά σε έκτακτη εθνική κρίση. Η δυνατότητα συνέχισης των έργων με νηφαλιότητα, νομική ακρίβεια και επιχειρησιακή προετοιμασία αποτελεί μορφή ωριμότητας. Περιορίζει την ικανότητα τρίτων να μετατρέπουν κάθε στάδιο εφαρμογής σε διαπραγμάτευση επί των ίδιων των ελληνικών δικαιωμάτων.
Το GSI δοκιμάζει και τη δυνατότητα του ελληνικού κράτους να σκέφτεται σε βάθος χρόνου. Το πολιτικό όφελος μιας υποδομής τέτοιου μεγέθους θα εκτείνεται πολύ πέρα από τον χρόνο κατασκευής της. Η διασύνδεση θα επηρεάζει τις ενεργειακές ροές, την οικονομία της Κύπρου, τη λειτουργία της Κρήτης και τη θέση της Ελλάδας στα ευρωπαϊκά δίκτυα για δεκαετίες. Η σημερινή διοικητική απόφαση αποκτά έτσι αξία επειδή διαμορφώνει επιλογές που θα παραμείνουν ενεργές σε εντελώς διαφορετικές μελλοντικές συγκυρίες.
Η κρατική ικανότητα σε αυτή την κλίμακα συνδέεται με την ικανότητα διατήρησης προτεραιοτήτων. Η στρατηγική δεν χρειάζεται καθημερινά νέα διατύπωση. Χρειάζεται θεσμούς που γνωρίζουν τι πρέπει να γίνει όταν η πολιτική προσοχή μετακινείται αλλού. Αυτό ακριβώς διακρίνει ένα έργο που αποτελεί πραγματική κρατική πολιτική από ένα έργο που εξαρτάται διαρκώς από τη συγκυρία.
Για την Ελλάδα, το GSI είναι επομένως και ένα εργαστήριο κρατικής εκτέλεσης. Η χώρα έχει ήδη διαμορφώσει το πολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εντάσσεται η διασύνδεση: βαθύτερη ευρωπαϊκή ενεργειακή ενσωμάτωση, στενότερη σύνδεση με την Κύπρο, αναβάθμιση της Κρήτης και μεγαλύτερη παρουσία στα δίκτυα της Ανατολικής Μεσογείου. Το επόμενο επίπεδο ισχύος παράγεται όταν αυτές οι κατευθύνσεις αποκτούν φυσικό αποτύπωμα.
Μια στρατηγική που κατασκευάζεται αποκτά διάρκεια. Παύει να εξαρτάται αποκλειστικά από δηλώσεις και μετατρέπεται σε περιουσιακό στοιχείο, σε δίκτυο, σε οικονομική σχέση και σε σταθερό στοιχείο της περιφερειακής γεωγραφίας. Το GSI θα αποτελέσει γι’ αυτό ουσιαστική μέτρηση της ικανότητας του ελληνικού κράτους να κάνει κάτι πολύ δυσκολότερο από το να σχεδιάζει: να οργανώνει επί χρόνια διαφορετικούς θεσμούς, κεφάλαια και τεχνικές δυνατότητες μέχρι η στρατηγική επιλογή να αποκτήσει τη δική της υλική υπόσταση.
Πρόσφατα σχόλια