Η εξωτερική πολιτική και ο ενεργειακός σχεδιασμός λειτουργούν με διαφορετικούς χρόνους και διαφορετικά κριτήρια επιτυχίας. Η πρώτη ενδιαφέρεται για συμμαχίες, διεθνές δίκαιο, διαπραγματεύσεις και περιφερειακές ισορροπίες. Ο δεύτερος πρέπει να αντιμετωπίσει κόστος κεφαλαίου, τεχνική δυνατότητα, ζήτηση, ρυθμιστικές αποφάσεις και χρονοδιαγράμματα κατασκευής. Στην περίπτωση στρατηγικών υποδομών οι δύο κόσμοι συναντώνται αναγκαστικά. Η ασυμφωνία μεταξύ τους μπορεί να δημιουργήσει κόστος πολύ μεγαλύτερο από εκείνο που καταγράφεται στον προϋπολογισμό ενός έργου.
Το Great Sea Interconnector βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη διασταύρωση. Για την ελληνική εξωτερική πολιτική, η διασύνδεση συνδέεται με την παρουσία της χώρας στην Ανατολική Μεσόγειο, τη σχέση με την Κύπρο, την άσκηση νόμιμων θαλάσσιων δραστηριοτήτων και την ευρωπαϊκή ενσωμάτωση της περιοχής. Για την ενεργειακή πολιτική, το έργο πρέπει ταυτόχρονα να είναι χρηματοδοτήσιμο, τεχνικά εκτελέσιμο και ρυθμιστικά σταθερό. Η επιτυχία προϋποθέτει οι δύο λογικές να συγκλίνουν σε ένα κοινό χρονοδιάγραμμα.
Η ανακολουθία αρχίζει όταν η πολιτική δεσμεύεται σε έναν στόχο για τον οποίο το ενεργειακό σύστημα δεν έχει ακόμη οργανώσει τα μέσα. Μια χώρα μπορεί να ανακηρύσσει τη φιλοδοξία της να γίνει περιφερειακός ενεργειακός κόμβος και ταυτόχρονα να καθυστερεί τις διασυνδέσεις που θα δημιουργήσουν την απαιτούμενη δικτυακή κεντρικότητα. Μπορεί να επιδιώκει μεγαλύτερη παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο και να αφήνει κρίσιμες υποδομές επί χρόνια σε αβεβαιότητα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η απόσταση μεταξύ στρατηγικού λόγου και υλικού αποτελέσματος γίνεται μετρήσιμο πρόβλημα.
Το πρώτο κόστος είναι οικονομικό. Οι καθυστερήσεις επηρεάζουν τα χρονοδιαγράμματα βιομηχανικής παραγωγής, αυξάνουν τις χρηματοδοτικές ανάγκες και δυσχεραίνουν τον προγραμματισμό των εταιρειών. Το κεφάλαιο τιμολογεί την αβεβαιότητα. Όταν οι επενδυτές διαπιστώνουν ότι ένα έργο εξαρτάται από ασταθείς πολιτικές ή ρυθμιστικές αποφάσεις, απαιτούν υψηλότερη απόδοση για να αναλάβουν τον κίνδυνο. Το κόστος μιας θεσμικής ασυνέπειας μπορεί έτσι να μετατραπεί σε πραγματικό χρηματοοικονομικό επιτόκιο.
Υπάρχει στη συνέχεια το κόστος ευκαιρίας. Μια υποδομή που καθυστερεί δεν παράγει τις υπηρεσίες για τις οποίες σχεδιάστηκε. Η ηλεκτρική απομόνωση της Κύπρου παρατείνεται, η Κρήτη δεν αξιοποιεί πλήρως τη δυνατότητά της ως ενδιάμεσος κόμβος και η ελληνική στρατηγική των διεθνών διασυνδέσεων παραμένει λιγότερο ανεπτυγμένη. Το κόστος αυτό σπάνια εμφανίζεται σε έναν ενιαίο λογαριασμό, παρότι μπορεί να αποδειχθεί σημαντικότερο από την αύξηση του κατασκευαστικού προϋπολογισμού.
Το τρίτο κόστος αφορά την εξωτερική πολιτική. Όταν ένα κράτος διακηρύσσει ότι μια υποδομή αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα, οι τρίτοι παρατηρούν την πορεία της. Επαναλαμβανόμενες καθυστερήσεις μπορούν να δημιουργήσουν ερωτήματα για το βάθος της δέσμευσης. Οι εταίροι ενδέχεται να προσαρμόσουν τις δικές τους επενδύσεις. Οι ανταγωνιστές μπορούν να συμπεράνουν ότι η άσκηση πίεσης σε συγκεκριμένα στάδια έχει αποτέλεσμα. Η ασυνέπεια αποκτά επομένως εξωτερικό κοινό.
Αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο όταν το έργο βρίσκεται σε αμφισβητούμενο γεωπολιτικό περιβάλλον. Η Ελλάδα στηρίζει τις δραστηριότητές της στο διεθνές δίκαιο και απορρίπτει την ύπαρξη γενικού δικαιώματος τρίτης χώρας να εγκρίνει την υλοποίηση μιας ηλεκτρικής διασύνδεσης. Η θέση αυτή χρειάζεται να συνοδεύεται από επιχειρησιακή συνέπεια. Η μακρόχρονη αναστολή μιας δραστηριότητας ύστερα από εξωτερική αντίδραση μπορεί να παράγει πολιτική εντύπωση ανεξάρτητα από τη νομική θέση που εξακολουθεί τυπικά να διατυπώνεται.
Σε τέτοιες περιπτώσεις δημιουργείται ο κίνδυνος ενός άτυπου προηγουμένου. Ένας τρίτος δρων μπορεί να επιχειρήσει να μετατρέψει μια συγκυριακή καθυστέρηση σε επαναλαμβανόμενη διαδικασία διαβούλευσης ή σε προσδοκία ότι η υλοποίηση θα αναστέλλεται κάθε φορά που διατυπώνεται αντίδραση. Η ελληνική στρατηγική έχει συμφέρον να αποτρέπει αυτή τη σταδιακή μεταβολή της πρακτικής. Η νομική θέση διατηρεί μεγαλύτερη ισχύ όταν η διοικητική και επιχειρησιακή συμπεριφορά παραμένει συνεπής μαζί της.
Η ανακολουθία μπορεί επίσης να εμφανιστεί στην αντίθετη κατεύθυνση: ο ενεργειακός σχεδιασμός να προχωρά χωρίς επαρκή ενσωμάτωση της γεωπολιτικής διάστασης. Μια τεχνικά άρτια υποδομή μπορεί να συναντήσει κινδύνους που δεν αποτιμήθηκαν επαρκώς κατά τον σχεδιασμό της. Η διαδρομή, το καθεστώς θαλάσσιων ερευνών, η προστασία της υποδομής και η δυνατότητα επιχειρησιακής συνέχειας χρειάζονται εξαρχής συμμετοχή των θεσμών που γνωρίζουν το διεθνές περιβάλλον. Η γεωπολιτική δεν μπορεί να εισέρχεται στο έργο μόνο όταν εμφανίζεται κρίση.
Αυτό απαιτεί μια περισσότερο ολοκληρωμένη αντίληψη στρατηγικού σχεδιασμού. Η ενεργειακή πολιτική πρέπει να γνωρίζει ποιους στόχους εξωτερικής πολιτικής υπηρετεί. Η εξωτερική πολιτική πρέπει να γνωρίζει τις τεχνικές και χρηματοδοτικές προϋποθέσεις των έργων που εντάσσει στη στρατηγική της. Οι δύο πλευρές χρειάζονται κοινή εικόνα κινδύνου, χρονοδιαγράμματος και εναλλακτικών επιλογών.
Το ίδιο ισχύει για την ευρωπαϊκή διάσταση. Η Ελλάδα έχει συμφέρον να συνδέει τις περιφερειακές της προτεραιότητες με τον ευρωπαϊκό σχεδιασμό. Όταν όμως ένα έργο αποκτά χρηματοδότηση και χαρακτηρισμό ευρωπαϊκής προτεραιότητας, δημιουργούνται και προσδοκίες υλοποίησης. Η αδυναμία μετατροπής της ευρωπαϊκής πολιτικής στήριξης σε πραγματική υποδομή μπορεί να μειώσει την αξιοπιστία με την οποία θα αντιμετωπιστούν μελλοντικά ελληνικά αιτήματα για αντίστοιχη υποστήριξη.
Η ασυνέπεια επηρεάζει επίσης τη στρατηγική σχέση με την Κύπρο. Η σύνδεση των δύο ηλεκτρικών συστημάτων αποτελεί έργο με πολύ μακροχρόνια αποτελέσματα. Η αβεβαιότητα ως προς την πορεία του επηρεάζει ενεργειακούς σχεδιασμούς, ρυθμιστικές αποφάσεις και μελλοντικές επενδύσεις. Η σταθερή συνεργασία απαιτεί οι δύο χώρες να έχουν σαφή εικόνα τόσο για τον στρατηγικό σκοπό όσο και για τον επιμερισμό του κόστους και των κινδύνων.
Η εσωτερική πολιτική οικονομία δεν μπορεί να απουσιάζει από αυτή την εξίσωση. Η στρατηγική αξία ενός έργου δεν καταργεί την ανάγκη οικονομικής λογοδοσίας. Ένα κράτος που στηρίζει ένα έργο για λόγους υψηλής πολιτικής πρέπει να μπορεί να εξηγήσει πώς κατανέμονται τα κόστη και ποια οφέλη δικαιολογούν την ανάληψή τους. Η ασαφής σχέση μεταξύ στρατηγικού επιχειρήματος και οικονομικού σχεδιασμού παράγει πολιτική ευπάθεια στο εσωτερικό και αβεβαιότητα στο εξωτερικό.
Η συνοχή επομένως απαιτεί σαφή ιεράρχηση. Εάν το GSI αποτελεί στρατηγική υποδομή, το κράτος οφείλει να προσδιορίσει ποια ακριβώς συμφέροντα υπηρετεί, ποιο επίπεδο κόστους θεωρεί αποδεκτό και ποιες προσαρμογές μπορεί να γίνουν χωρίς να θίγεται ο πυρήνας της επιλογής. Έτσι αποφεύγεται τόσο η αδράνεια όσο και η λογική σύμφωνα με την οποία οποιοδήποτε κόστος νομιμοποιείται απλώς επειδή ένα έργο έχει χαρακτηριστεί στρατηγικό.
Η μεγάλη πρόκληση για την Ελλάδα βρίσκεται ακριβώς στη δημιουργία αυτής της ενιαίας γραμμής. Η εξωτερική πολιτική, η ενεργειακή πολιτική, η οικονομική πολιτική και η διοίκηση πρέπει να βλέπουν το ίδιο έργο από διαφορετικές επαγγελματικές οπτικές χωρίς να παράγουν διαφορετικές κρατικές στρατηγικές. Το GSI δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα κορυφαία γεωπολιτική προτεραιότητα για έναν θεσμό, αμιγώς τεχνική επένδυση για έναν δεύτερο και ρυθμιστικό πρόβλημα για έναν τρίτο. Χρειάζεται κοινός στρατηγικός πυρήνας γύρω από τον οποίο οι επιμέρους θεσμοί θα ασκούν τις αρμοδιότητές τους.
Η συνοχή αυτή έχει αξία πολύ πέρα από το GSI. Η επόμενη γενιά ελληνικών υποδομών θα βρίσκεται όλο και συχνότερα στο σημείο όπου συναντώνται ενέργεια, οικονομία, ασφάλεια, τεχνολογία και διεθνής πολιτική. Η χώρα που θα μπορεί να συντονίζει αυτά τα πεδία θα μετατρέπει ταχύτερα τη γεωγραφία και τις διεθνείς της σχέσεις σε λειτουργικό πλεονέκτημα.
Το κόστος της ανακολουθίας μετριέται επομένως σε περισσότερες από μία μονάδες: σε ευρώ, σε χρόνο, σε επενδυτική εμπιστοσύνη, σε διπλωματική αξιοπιστία και σε χαμένες στρατηγικές δυνατότητες. Η περίπτωση του GSI δείχνει πόσο στενά έχουν πλέον συνδεθεί η εξωτερική πολιτική και ο ενεργειακός σχεδιασμός
Πρόσφατα σχόλια