Ένα κράτος μπορεί να διαθέτει ευνοϊκή γεωγραφία, σημαντικούς οικονομικούς πόρους, ισχυρές συμμαχίες και αξιόλογες στρατιωτικές δυνατότητες, παραμένοντας ταυτόχρονα περιορισμένο στην ικανότητά του να παράγει μακροχρόνια στρατηγικά αποτελέσματα. Η απόσταση ανάμεσα στους διαθέσιμους πόρους και στο τελικό αποτέλεσμα είναι ένας από τους ουσιαστικότερους παράγοντες της εθνικής ισχύος. Τα μεγάλα έργα υποδομής αποκαλύπτουν αυτή την απόσταση με ασυνήθιστη καθαρότητα, επειδή απαιτούν πολυετή κινητοποίηση κεφαλαίου, διοίκησης, τεχνολογίας και πολιτικής βούλησης μέχρι να δημιουργηθεί κάτι που προηγουμένως δεν υπήρχε.
Η εθνική ισχύς έχει επομένως και παραγωγική διάσταση. Αφορά την ικανότητα ενός κράτους να αλλάζει τις πραγματικές συνθήκες μέσα στις οποίες θα κινηθεί στο μέλλον. Ένα λιμάνι αυξάνει τις εμπορικές δυνατότητες. Μια ηλεκτρική διασύνδεση μεταβάλλει την αγορά ενέργειας. Ένα δίκτυο μεταφοράς μειώνει αποστάσεις και κόστος. Μια υποθαλάσσια σύνδεση προσθέτει νέες διαδρομές εκεί όπου η γεωγραφία επέβαλλε προηγουμένως απομόνωση. Η υποδομή αποτελεί έτσι συσσωρευμένη ικανότητα: το κόστος καταβάλλεται στο παρόν και οι δυνατότητες παραμένουν διαθέσιμες για δεκαετίες.
Αυτή η διάσταση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για μια χώρα του μεγέθους της Ελλάδας. Οι μεσαίες δυνάμεις σπάνια μπορούν να ανταγωνιστούν τις μεγαλύτερες δυνάμεις σε απόλυτους πόρους. Μπορούν όμως να αυξήσουν την αξία τους μέσα σε μεγαλύτερα συστήματα. Η δημιουργία λιμένων, ενεργειακών διαδρόμων, ηλεκτρικών διασυνδέσεων και υποδομών που χρησιμοποιούνται από άλλους δρώντες πολλαπλασιάζει τη χρησιμότητα της χώρας και διευρύνει το πεδίο των συμφερόντων που συνδέονται με τη σταθερότητα και τη λειτουργία της.
Το Great Sea Interconnector πρέπει να ιδωθεί μέσα σε αυτό το πλαίσιο. Με την ολοκλήρωσή του, η Ελλάδα θα αποκτήσει μια μόνιμη ηλεκτρική σύνδεση προς την Κύπρο μέσω Κρήτης, η οποία θα εντάσσει το κυπριακό σύστημα στο ευρύτερο ευρωπαϊκό δίκτυο. Το έργο δεν προσθέτει μόνο μεταφορική ικανότητα. Προσθέτει μια νέα λειτουργία στον ελληνικό χώρο. Η Ελλάδα μετατρέπεται σε απαραίτητο φυσικό ενδιάμεσο μιας ευρωπαϊκής ηλεκτρικής σχέσης που σήμερα δεν υπάρχει.
Αυτή ακριβώς είναι η ιδιότητα των μεγάλων έργων που τα καθιστά πολιτικά σημαντικά. Αλλάζουν το μελλοντικό σύνολο επιλογών. Μετά την ολοκλήρωση μιας διασύνδεσης, οι οικονομικοί δρώντες μπορούν να πραγματοποιούν συναλλαγές που προηγουμένως ήταν τεχνικά αδύνατες. Οι κυβερνήσεις αποκτούν νέες δυνατότητες αντιμετώπισης ενεργειακών κρίσεων. Οι επενδυτές προσαρμόζουν τις αποφάσεις τους στην ύπαρξη νέας μεταφορικής ικανότητας. Οι αγορές αρχίζουν να λειτουργούν με δεδομένη μια υποδομή της οποίας η διάρκεια μετράται σε δεκαετίες.
Η εθνική ισχύς που παράγεται με αυτόν τον τρόπο έχει μεγαλύτερη αντοχή από πολλές μορφές συγκυριακής επιρροής. Μια ευνοϊκή διπλωματική συγκυρία μπορεί να χαθεί. Μια κυβέρνηση μπορεί να αλλάξει. Μια συμμαχική προτεραιότητα μπορεί να μετακινηθεί. Μια υποδομή που χρησιμοποιείται καθημερινά από επιχειρήσεις, καταναλωτές και ξένα συστήματα δημιουργεί συμφέροντα που συνεχίζουν να λειτουργούν μέσα από αυτές τις πολιτικές αλλαγές.
Η ολοκλήρωση μεγάλων έργων αποκαλύπτει παράλληλα την εσωτερική ποιότητα ενός κράτους. Απαιτεί δυνατότητα συγκέντρωσης κεφαλαίων, προβλέψιμο νομικό πλαίσιο, τεχνική επάρκεια, ικανότητα επίλυσης διαφορών, συνέχεια αποφάσεων και διαχείριση απρόβλεπτων γεγονότων. Τα στοιχεία αυτά είναι δύσκολο να αποτυπωθούν στους συμβατικούς δείκτες εθνικής ισχύος. Στην πράξη, όμως, καθορίζουν πόσο μεγάλο μέρος του δυνητικού πλεονεκτήματος μιας χώρας μπορεί να μετατραπεί σε χρησιμοποιήσιμη ισχύ.
Η γεωγραφία της Ελλάδας παρέχει χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η θέση μεταξύ Βαλκανίων, Ανατολικής Μεσογείου και ευρωπαϊκής ενδοχώρας δημιουργεί θεωρητικές δυνατότητες. Η γεωγραφία αποκτά πολιτική αξία όταν κατασκευάζονται οι υποδομές που επιτρέπουν την αξιοποίησή της. Χωρίς λιμάνια, αγωγούς, ηλεκτρικά δίκτυα και διεθνείς συνδέσεις, η θέση στον χάρτη παραμένει παθητικό χαρακτηριστικό. Με τις κατάλληλες υποδομές μπορεί να εξελιχθεί σε ενεργό οικονομική λειτουργία.
Το ίδιο ισχύει για την Κρήτη. Η στρατηγική της θέση υπήρχε πάντοτε. Η ηλεκτρική της σύνδεση με την ηπειρωτική Ελλάδα και η προοπτική να λειτουργήσει ως σημείο συνέχειας προς την Κύπρο της προσδίδουν πρόσθετη λειτουργία. Η αξία του νησιού αυξάνεται επειδή πάνω στη γεωγραφία του εγκαθίσταται δίκτυο. Η σχέση γεωγραφίας και υποδομής δημιουργεί έναν πολλαπλασιαστή ισχύος που κανένας από τους δύο παράγοντες δεν θα παρήγαγε μόνος του στον ίδιο βαθμό.
Η ικανότητα ολοκλήρωσης έχει επίσης διεθνή πληροφοριακή αξία. Οι εταίροι παρατηρούν αν ένα κράτος μπορεί να εκπληρώνει τις δεσμεύσεις του. Οι επενδυτές παρατηρούν αν τα έργα επιβιώνουν από κανονιστικές και πολιτικές μεταβολές. Οι ανταγωνιστές παρατηρούν αν μια εξαγγελθείσα στρατηγική παράγει αποτελέσματα ή παραμένει διαπραγματεύσιμη σε κάθε στάδιο εφαρμογής. Η υποδομή λειτουργεί επομένως και ως σήμα για την ποιότητα του κράτους που τη δημιουργεί.
Αυτό εξηγεί γιατί η ημιτελής υποδομή έχει πολιτική σημασία διαφορετική από μια απλή οικονομική αστοχία. Το κεφάλαιο που έχει επενδυθεί χωρίς να παράγει λειτουργικό αποτέλεσμα αποτελεί απώλεια πόρων. Παράλληλα, μπορεί να αποκαλύψει δυσκολία του κράτους να διατηρήσει μια προτεραιότητα μέχρι το τέλος. Η επαναλαμβανόμενη αδυναμία ολοκλήρωσης μεγάλων έργων αυξάνει το κόστος μελλοντικών σχεδίων, καθώς οι χρηματοδότες ενσωματώνουν μεγαλύτερο κίνδυνο και οι πολιτικοί εταίροι αντιμετωπίζουν τις δεσμεύσεις με περισσότερη επιφύλαξη.
Αντίθετα, κάθε επιτυχής ολοκλήρωση δημιουργεί θεσμικό κεφάλαιο. Οι υπηρεσίες αποκτούν εμπειρία. Οι εταιρείες δημιουργούν τεχνογνωσία. Οι χρηματοδοτικοί φορείς αποκτούν καλύτερη εικόνα της χώρας. Οι επόμενες υποδομές μπορούν να στηριχθούν σε διοικητικές διαδικασίες που έχουν ήδη δοκιμαστεί. Η ισχύς συσσωρεύεται μέσα από την επανάληψη της επιτυχούς εκτέλεσης.
Για την Ελλάδα, αυτή η διαδικασία μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά σημαντική τις επόμενες δεκαετίες. Η ενεργειακή μετάβαση απαιτεί νέες ηλεκτρικές διασυνδέσεις, περισσότερη αποθήκευση, αναβάθμιση δικτύων και αυξημένη διεθνή μεταφορική ικανότητα. Η γεωοικονομική θέση της χώρας θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την ταχύτητα και την ποιότητα με την οποία θα δημιουργηθούν αυτές οι υποδομές. Η στρατηγική συζήτηση πρέπει συνεπώς να μετακινηθεί από τον αριθμό των έργων που ανακοινώνονται στην ικανότητα ολοκλήρωσης όσων έχουν επιλεγεί ως ουσιαστικά.
Το GSI είναι σημαντικό ακριβώς επειδή συγκεντρώνει υψηλή τεχνική δυσκολία, μεγάλη χρηματοδοτική ανάγκη, ευρωπαϊκή συμμετοχή και γεωπολιτική ευαισθησία. Η επιτυχής ολοκλήρωσή του θα καταγράψει μια ικανότητα που μπορεί να αξιοποιηθεί πολύ πέρα από το ίδιο το καλώδιο. Θα δείξει ότι η Ελλάδα μπορεί να οργανώσει σύνθετη υποδομή σε απαιτητικό στρατηγικό περιβάλλον και να διατηρήσει την εκτέλεση μέχρι το τελικό αποτέλεσμα.
Σε αυτή την έννοια, τα μεγάλα έργα είναι μια από τις πιο χειροπιαστές μορφές εθνικής ισχύος. Μετατρέπουν πόρους σε δυνατότητες, γεωγραφία σε λειτουργία και πολιτική πρόθεση σε διαρκή πραγματικότητα. Ένα κράτος αυξάνει την ισχύ του όταν μπορεί να κατασκευάζει το περιβάλλον μέσα στο οποίο θα ασκεί την πολιτική του στο μέλλον.
Πρόσφατα σχόλια