Από την Πρώτη Δημοκρατία του 1789, η οποία θεμελίωσε την έννοια της λαϊκής κυριαρχίας και καθιέρωσε τα πρώτα θεμέλια των ατομικών και πολιτικών δικαιωμάτων, έως και την Πέμπτη Δημοκρατία του 1958, η Γαλλία έχει υπηρετήσει ως εργαστήριο πολιτικών και συνταγματικών πειραματισμών. Η Πρώτη Δημοκρατία εισήγαγε την αρχή της διάκρισης των εξουσιών και την ενεργό συμμετοχή του πολίτη, θέτοντας τα θεμέλια για ένα πολιτικό σύστημα που συνδέει την πολιτική νομιμοποίηση με την κοινωνική δικαιοσύνη. Η Δεύτερη Δημοκρατία του 1848, αν και βραχύβια, εισήγαγε την καθολική ψηφοφορία και προσπάθησε να διευρύνει τη συμμετοχή, αναδεικνύοντας την αναγκαιότητα πολιτικών θεσμών που συνδυάζουν νομιμοποίηση, αποτελεσματικότητα και κοινωνική εκπροσώπηση.
Η Τρίτη Δημοκρατία, η μακροβιότερη πριν από τον 20ό αιώνα, αποτέλεσε παράδειγμα σταθερότητας αλλά και δυσλειτουργίας: αν και κατοχύρωσε τη δημοκρατική τάξη, η πολυδιάσπαση κομμάτων, η αδυναμία λήψης στρατηγικών αποφάσεων και η κοινωνική ανισότητα ανέδειξαν την ανάγκη περαιτέρω θεσμικών μεταρρυθμίσεων. Η Τέταρτη Δημοκρατία, προσανατολισμένη σε κοινοβουλευτικό έλεγχο, απέτυχε να εξασφαλίσει σταθερές κυβερνήσεις, ενώ η συχνή ανατροπή διοικήσεων δημιούργησε θεσμικό έλλειμμα και αδυναμία στην αντιμετώπιση κρίσεων, οδηγώντας στη θεσμική αναθεώρηση του 1958 και στην ίδρυση της Πέμπτης Δημοκρατίας με ημιπροεδρικό σύστημα και ισχυρό εκτελεστικό κέντρο υπό τον Σαρλ ντε Γκωλ.
Η Πέμπτη Δημοκρατία πέτυχε σημαντικά: σταθερότητα, ταχεία λήψη αποφάσεων, ενίσχυση διεθνούς παρουσίας της Γαλλίας και αναβάθμιση του κράτους στον ευρωπαϊκό χώρο. Ωστόσο, η συγκέντρωση εξουσίας στον Πρόεδρο δημιούργησε αδυναμίες: ο κοινοβουλευτικός έλεγχος υποβαθμίστηκε, η συμμετοχή των πολιτών περιορίστηκε, η τοπική αυτοδιοίκηση περιθωριοποιήθηκε και η πλειοψηφία της Εθνοσυνέλευσης έγινε μονολιθικό εκτελεστικό όργανο. Η αναθεώρηση του 2000 ενίσχυσε περαιτέρω αυτές τις αδυναμίες. Παράλληλα, οι σύγχρονες προκλήσεις – κλιματική κρίση, ψηφιακή μετάβαση, κοινωνικές ανισότητες, μεταναστευτικά φαινόμενα, δημογραφικές αλλαγές και εντεινόμενη δυσπιστία προς την πολιτική ελίτ – ανέδειξαν την ανάγκη για ριζική θεσμική ανασύνθεση και την καθιέρωση ενός συστήματος που θα συνδυάζει αποτελεσματικότητα, σταθερότητα και συμμετοχή.
Η Έκτη Δημοκρατία προτείνεται ως ολική αναγέννηση του γαλλικού πολιτεύματος, με στόχο την επαναθεμελίωση της κρατικής αρχιτεκτονικής, την ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών και τη δημιουργία ενός πλαισίου που θα ανταποκρίνεται στους σύγχρονους πολιτικούς, κοινωνικούς και οικολογικούς στόχους. Ο Πρόεδρος θα περιορίζεται σε ρόλο αρχηγού κράτους, εγγυητή του Συντάγματος και επικεφαλής των ενόπλων δυνάμεων, χωρίς να επεμβαίνει στη νομοθετική ή εκτελεστική λειτουργία, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση εξουσίας και προάγοντας τον κοινοβουλευτικό έλεγχο. Η εκτελεστική εξουσία θα ασκείται από Κυβέρνηση υπό τον Πρωθυπουργό, που θα προτείνεται από την πλειοψηφία της Εθνοσυνέλευσης και θα λογοδοτεί απευθείας σε αυτήν, διασφαλίζοντας υπευθυνότητα και αποτελεσματικότητα.
Η κοινοβουλευτική διάρθρωση θα επανασχεδιαστεί πλήρως: η Εθνοσυνέλευση θα εκλέγεται με καθαρή αναλογική εκπροσώπηση για να διασφαλίζεται η συμμετοχή όλων των πολιτικών δυνάμεων, ενώ η Γερουσία θα αποκτήσει ουσιαστικό ρόλο στην περιφερειακή εκπροσώπηση, τον συνταγματικό έλεγχο και την επικύρωση νομοθεσιών που αφορούν την τοπική αυτοδιοίκηση. Η συμμετοχή των πολιτών θα ενισχυθεί μέσω συλλογής υπογραφών για νομοθετική πρωτοβουλία, δυνατότητας ανάκλησης εκλεγμένων αξιωματούχων και δημοψηφισμάτων με πρωτοβουλία πολιτών, ενισχύοντας την άμεση δημοκρατία χωρίς να διακυβεύεται η σταθερότητα.
Η δικαστική εξουσία θα αναβαθμιστεί με Συνταγματικό Δικαστήριο δεκαπέντε μελών, διοριζόμενων από Πρόεδρο, Εθνοσυνέλευση, Γερουσία, Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο και πανεπιστημιακές αρχές, για θητεία εννέα ετών, μη ανανεώσιμη. Η πρόσβαση των πολιτών στο Δικαστήριο θα διασφαλίζει την υπεροχή του Συντάγματος, την προστασία θεμελιωδών δικαιωμάτων και την αποτελεσματική αντιμετώπιση κοινωνικών, οικολογικών και πολιτικών ζητημάτων.
Η Έκτη Δημοκρατία θα επεκτείνει τον κατάλογο θεμελιωδών δικαιωμάτων, καλύπτοντας ατομικά, πολιτικά, κοινωνικά, ψηφιακά και οικολογικά δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένων της υγείας, της παιδείας, της εργασίας, της στέγης, της κοινωνικής ασφάλειας, της πρόσβασης στο διαδίκτυο, της προστασίας προσωπικών δεδομένων και του δικαιώματος σε υγιές περιβάλλον. Η θεσμική δέσμευση κράτους και πολιτών για βιώσιμη ανάπτυξη ενσωματώνει την οικολογική διάσταση στη συνταγματική αρχιτεκτονική και διασφαλίζει μακροχρόνια ισορροπία μεταξύ κοινωνικών, οικονομικών και περιβαλλοντικών παραμέτρων.
Η τοπική αυτοδιοίκηση θα αποκτήσει ουσιαστική διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια, με μεταβίβαση αρμοδιοτήτων από το κεντρικό κράτος και εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας, διασφαλίζοντας ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται όσο το δυνατόν πλησιέστερα στον πολίτη. Η διαδικασία συνταγματικής αναθεώρησης θα ανατεθεί αποκλειστικά στον λαό μέσω υποχρεωτικού δημοψηφίσματος, κατοχυρώνοντας τη διαρκή λαϊκή κυριαρχία και την άμεση σύνδεση των θεσμών με την κοινωνία.
Η Έκτη Δημοκρατία συνιστά ολική θεσμική ανασύνθεση που συνδυάζει παράδοση και καινοτομία, σταθερότητα και συμμετοχή, αποτελεσματικότητα και πλουραλισμό. Ενσωματώνει την ιστορική εμπειρία των προηγούμενων δημοκρατιών, ενισχύει την κοινωνική δικαιοσύνη, τη βιώσιμη ανάπτυξη και τη δημοκρατική λογοδοσία
Πρόσφατα σχόλια