Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα θεσμικά χαρακτηριστικά της σημερινής ευρωπαϊκής αμυντικής μετάβασης είναι ότι δεν εξελίσσεται με όρους κλασικής ομοσπονδιακής συγκέντρωσης, αλλά με όρους πολυεπίπεδης και δικτυωμένης θεσμικής γεωμετρίας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ενισχύει τα δικά της εργαλεία χρηματοδότησης, βιομηχανικής πολιτικής και τεχνολογικής ανάπτυξης. Το ΝΑΤΟ εξακολουθεί να αποτελεί τον πρωτεύοντα οργανισμό συλλογικής άμυνας και επιχειρησιακής διοίκησης. Το Ηνωμένο Βασίλειο, αν και εκτός ΕΕ, επιδιώκει στενότερη συνεργασία με τις Βρυξέλλες στην άμυνα και ενδιαφέρεται για νέα μορφή συμμετοχής στο SAFE. Το αποτέλεσμα είναι ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια παύει να ταυτίζεται με ένα μόνο θεσμικό κέντρο και αρχίζει να θυμίζει περισσότερο ένα σύστημα ομόκεντρων κύκλων, όπου διαφορετικοί θεσμοί, κράτη-μέλη και εταίροι συμμετέχουν με άνισο αλλά λειτουργικά διασυνδεδεμένο τρόπο.
Αυτή η θεσμική ιδιαιτερότητα ανταποκρίνεται καλύτερα στην πραγματική μορφή της ευρωπαϊκής πολιτικής οντότητας καθώς Ευρώπη δεν είναι ενιαίο κράτος, ούτε όμως απλώς χώρος χαλαρής συνεργασίας. Είναι ένα πυκνό πλέγμα πολλαπλών επιπέδων νομιμοποίησης, οικονομικής αλληλεξάρτησης, συμμαχικής ένταξης και διαφοροποιημένης συμμετοχής. Στο πεδίο της άμυνας, αυτό σημαίνει ότι η επιτυχία δεν θα προέλθει κατ’ ανάγκην από μια απόλυτα ομοιόμορφη λύση, αλλά από την ικανότητα να συνδεθούν μεταξύ τους διαφορετικοί βαθμοί συμμετοχής.
Η Ευρώπη \μπορεί να αναπτύσσει διασυνδεδεμένα επίπεδα συνεργασίας, στα οποία άλλοι συμμετέχουν στον πυρήνα της χρηματοδότησης, άλλοι στη βιομηχανική παραγωγή, άλλοι στην επιχειρησιακή διοίκηση και άλλοι σε συμπληρωματικούς μηχανισμούς. Το στοιχείο αυτό δεν είναι ένδειξη ελλιπούς ολοκλήρωσης μόνο. Είναι επίσης ένδειξη θεσμικής προσαρμοστικότητας. Σε έναν χώρο τόσο σύνθετο όσο η Ευρώπη, η αυστηρή θεσμική ομοιομορφία ενδέχεται να είναι λιγότερο αποδοτική από μια καλά οργανωμένη πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική.
Η αξία αυτού του μοντέλου γίνεται ακόμη πιο εμφανής στο πεδίο της βιομηχανίας και της τεχνολογίας. Η συμμετοχή τρίτων χωρών, η πρόσβαση σε κεφάλαια, η διασύνδεση ερευνητικών και βιομηχανικών οικοσυστημάτων και η δημιουργία κοινών αλυσίδων αξίας καθιστούν την άμυνα όλο και περισσότερο πεδίο θεσμικής αλληλοεπικάλυψης. Το Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, παραμένει κρίσιμη ευρωπαϊκή στρατιωτική και βιομηχανική δύναμη, ανεξαρτήτως της αποχώρησής του από τους ευρωπαϊκούς πολιτικούς θεσμούς.
Εάν αυτή η ομόκεντρη θεσμική αρχιτεκτονική παγιωθεί, τότε η Ευρώπη θα έχει διαμορφώσει ένα νέο υπόδειγμα αμυντικής οργάνωσης: όχι ένα κλειστό και απολύτως ομοιογενές σύστημα, αλλά ένα δικτυωμένο σύνολο θεσμών και κρατών που παράγουν συλλογική ισχύ μέσω διαφοροποιημένης αλλά συντονισμένης συμμετοχής
Πρόσφατα σχόλια