Στις σχέσεις μεγάλων δυνάμεων, ιδίως όταν αυτές συνδέονται με πυκνή οικονομική αλληλεξάρτηση και ταυτόχρονα ανταγωνίζονται για την τεχνολογική και στρατηγική πρωτοκαθεδρία, η έννοια της «νίκης» είναι συχνά παραπλανητική. Οι σύνοδοι κορυφής αυτού του τύπου δεν παράγουν συνήθως τελικές λύσεις. Παράγουν προσωρινές ρυθμίσεις, μεταβολές προσδοκιών, εσωτερικά πολιτικά αφηγήματα, θεσμικούς διαύλους, περιορισμένη αποκλιμάκωση και, κυρίως, χρόνο.
Η σύνοδος πραγματοποιήθηκε σε περιβάλλον υψηλής πυκνότητας θεμάτων: εμπορική εκεχειρία, δασμοί, σπάνιες γαίες, τεχνητή νοημοσύνη, Ταϊβάν, ενέργεια, θαλάσσιοι διάδρομοι, επενδυτικοί μηχανισμοί και περιφερειακές κρίσεις. Το γεγονός ότι τόσα διαφορετικά ζητήματα συνυπάρχουν στην ίδια ατζέντα δείχνει ότι η αμερικανοκινεζική σχέση έχει πάψει να είναι απλώς εμπορική διαφορά. Είναι πλέον σχέση συστημικής αντιπαλότητας υπό συνθήκες αλληλεξάρτησης. Ο Σι Τζινπίνγκ προειδοποίησε ότι εσφαλμένος χειρισμός της Ταϊβάν θα μπορούσε να οδηγήσει τις σχέσεις σε επικίνδυνη κατεύθυνση, ενώ η αμερικανική πλευρά επανέλαβε ότι η πολιτική της δεν αλλάζει· παράλληλα, οι συνομιλίες κάλυψαν εμπόριο, επενδύσεις, ενέργεια, σπάνιες γαίες και τεχνητή νοημοσύνη.
Το πρώτο κέρδος των Ηνωμένων Πολιτειών ήταν η αποφυγή άμεσης εμπορικής κλιμάκωσης. Σε μια περίοδο όπου η αμερικανική οικονομία αντιμετωπίζει πιέσεις από τιμές, βιομηχανικές εξαρτήσεις, ανάγκη εξαγωγικών αγορών και εσωτερική πολιτική πόλωση, η αποτροπή ενός νέου κύκλου δασμών και αντιποίνων έχει πραγματική αξία. Η Ουάσιγκτον δεν χρειαζόταν κατ’ ανάγκην μια μεγάλη ιστορική συμφωνία για να αποκομίσει όφελος. Χρειαζόταν μια ελεγχόμενη αποκλιμάκωση που να μειώνει την αβεβαιότητα για αγρότες, βιομηχανίες, επενδυτές και τεχνολογικές εταιρείες. Η συζήτηση για πιθανές κινεζικές αγορές αμερικανικών προϊόντων, για μηχανισμούς εμπορίου και επενδύσεων και για παράταση ή διατήρηση ρυθμίσεων γύρω από τις σπάνιες γαίες προσέφερε ακριβώς αυτό: όχι λύση, αλλά ανακούφιση από τον άμεσο κίνδυνο εκτροχιασμού. Προ της συνόδου, αμερικανικές πηγές ανέφεραν ότι τα δύο μέρη επεξεργάζονταν συμφωνίες για αγροτικές αγορές, εμπορικά και επενδυτικά φόρα, καθώς και παράταση της εκεχειρίας γύρω από τις σπάνιες γαίες.
Ο Τραμπ χρειάζεται αποτελέσματα που μπορούν να μεταφραστούν σε συγκεκριμένη γλώσσα: πωλήσεις, αγορές, θέσεις εργασίας, εξαγωγές, αμερικανικά προϊόντα, ενεργειακές συμφωνίες, αγροτική στήριξη, βιομηχανική επαναφορά. Η εξωτερική πολιτική του δεν λειτουργεί κυρίως ως αφηρημένη θεσμική στρατηγική, αλλά ως διαπραγματευτική επίδειξη με μετρήσιμα οφέλη. Επομένως, ακόμη και ατελείς ή μελλοντικές δεσμεύσεις κινεζικών αγορών μπορούν να αξιοποιηθούν πολιτικά. Οι αναφορές σε πιθανό κινεζικό ενδιαφέρον για αμερικανικό πετρέλαιο, αεροσκάφη και αγροτικά προϊόντα προσφέρουν στην αμερικανική προεδρία υλικό για να παρουσιάσει τη σύνοδο ως παραγωγική. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι δεσμεύσεις είναι αυτομάτως βαθιές ή μακροπρόθεσμα αξιόπιστες. Σημαίνει όμως ότι η πολιτική αξία της συνόδου για την Ουάσιγκτον βρίσκεται και στην εικόνα αποτελεσματικής διεκδίκησης.
Το τρίτο αμερικανικό κέρδος ήταν η διατήρηση της τεχνολογικής πίεσης χωρίς πλήρη ρήξη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν φαίνεται να εγκατέλειψαν τον πυρήνα της πολιτικής τους στους προηγμένους ημιαγωγούς και στην τεχνητή νοημοσύνη. Αυτό είναι σημαντικό, διότι η τεχνολογική ανάσχεση της Κίνας αποτελεί πλέον διακομματικό και διαρθρωτικό στοιχείο της αμερικανικής στρατηγικής. Το Πεκίνο επιδιώκει πρόσβαση σε προηγμένα τσιπ και υπολογιστικά συστήματα, ιδίως για εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης και ρομποτικής. Η Ουάσιγκτον, από την άλλη πλευρά, θέλει να αποφύγει την ανεξέλεγκτη ενίσχυση κινεζικών δυνατοτήτων διπλής χρήσης. Η ένταξη της τεχνητής νοημοσύνης στην ατζέντα επέτρεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες να θέσουν το θέμα όχι μόνο ως εμπορική διαφορά, αλλά ως ζήτημα ασφάλειας, ελέγχου κινδύνων και διεθνούς σταθερότητας. Οι προσδοκίες για ουσιαστική συμφωνία στην τεχνητή νοημοσύνη παρέμειναν περιορισμένες, καθώς η τεχνολογική αντιπαλότητα και η δυσπιστία υπονομεύουν την πιθανότητα βαθύτερης σύγκλισης.
Το τέταρτο αμερικανικό κέρδος ήταν η αποφυγή εμφανούς υποχώρησης στο ζήτημα της Ταϊβάν. Η Ταϊβάν αποτελεί κρίσιμο πεδίο αξιοπιστίας για την αμερικανική στρατηγική στον Ινδο-Ειρηνικό. Αν η Ουάσιγκτον έδινε την εντύπωση ότι οι δεσμεύσεις της μπορούν να μετατραπούν σε αντικείμενο ευρύτερης συναλλαγής, το μήνυμα προς συμμάχους και εταίρους θα ήταν εξαιρετικά προβληματικό. Το γεγονός ότι η αμερικανική πλευρά επιβεβαίωσε δημοσίως τη συνέχεια της πολιτικής της περιορίζει, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, τον κίνδυνο αποδυνάμωσης της αποτροπής. Βεβαίως, η επιβεβαίωση αυτή δεν λύνει το πρόβλημα. Η Ταϊβάν παραμένει το πιο επικίνδυνο σημείο της σχέσης. Όμως για τις Ηνωμένες Πολιτείες η μη υποχώρηση σε επίπεδο δημόσιας γραμμής είναι κέρδος, επειδή αποτρέπει την εικόνα ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να ανταλλάξει κρίσιμα ζητήματα ασφαλείας με οικονομικά ανταλλάγματα.
Το πέμπτο αμερικανικό κέρδος ήταν η διατήρηση της Κίνας σε διαπραγματευτική διαδικασία. Αυτό έχει στρατηγική αξία, διότι η Ουάσιγκτον χρειάζεται χρόνο για να μειώσει επιλεκτικές εξαρτήσεις, να αναπτύξει εναλλακτικές αλυσίδες εφοδιασμού, να ενισχύσει εγχώρια παραγωγή κρίσιμων υλικών και να συντονίσει συμμάχους. Η πλήρης σύγκρουση θα μπορούσε να επιταχύνει κινεζικά αντίμετρα πριν οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους είναι έτοιμοι. Η διαπραγμάτευση, αντιθέτως, επιτρέπει στις Ηνωμένες Πολιτείες να συνεχίσουν την αναδιάταξη των αλυσίδων χωρίς να προκαλέσουν άμεσο συστημικό σοκ. Υπό αυτή την έννοια, η σύνοδος δεν είναι μόνο διπλωματική επαφή. Είναι μηχανισμός στρατηγικού χρονισμού.
Η Κίνα, όμως, αποκόμισε εξίσου σημαντικά οφέλη, διαφορετικής φύσης. Το πρώτο κινεζικό κέρδος ήταν η αναγνώριση της ως αναγκαίου συνομιλητή παγκόσμιας σταθερότητας. Το Πεκίνο δεν αντιμετωπίστηκε ως απλός εμπορικός εταίρος που καλείται να κάνει παραχωρήσεις, αλλά ως δύναμη χωρίς την οποία δεν μπορούν να ρυθμιστούν κρίσιμα ζητήματα: σπάνιες γαίες, τεχνολογική ασφάλεια, Ταϊβάν, ενέργεια, θαλάσσιοι διάδρομοι, επενδύσεις και εμπορική σταθερότητα. Για μια ανερχόμενη υπερδύναμη, η ίδια η αναγνώριση του ρόλου της αποτελεί κέρδος. Η διεθνής ισχύς δεν είναι μόνο υλική. Είναι και συμβολική, θεσμική, διπλωματική. Όταν ο Αμερικανός πρόεδρος μεταβαίνει στο Πεκίνο για συνομιλίες τέτοιας εμβέλειας, επιβεβαιώνει ότι η Κίνα δεν μπορεί να παρακαμφθεί.
Το δεύτερο κινεζικό κέρδος ήταν η επιτυχής αναβάθμιση της Ταϊβάν σε κεντρικό θέμα της συνόδου. Ο Σι έθεσε το ζήτημα όχι ως περιφερειακή διαφορά, αλλά ως πυρήνα των σχέσεων Κίνας–Ηνωμένων Πολιτειών. Με αυτό τον τρόπο, το Πεκίνο κατέστησε σαφές ότι δεν αποδέχεται διαχωρισμό ανάμεσα στην οικονομική σταθεροποίηση και στα ζητήματα κυριαρχίας. Η Κίνα δεν επιθυμεί μια σχέση όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αποκομίζουν εμπορική αποκλιμάκωση, ενώ συνεχίζουν αδιατάρακτα στρατιωτική και πολιτική στήριξη προς την Ταϊβάν. Η προειδοποίηση του Σι ότι η κακή διαχείριση του ζητήματος μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνη κατεύθυνση εντάσσεται σε αυτή τη στρατηγική: καθιστά το κόστος της αμερικανικής στάσης πιο ορατό και επιχειρεί να περιορίσει το πεδίο αμερικανικής ευελιξίας.
Το τρίτο κινεζικό κέρδος ήταν η διατήρηση της αξίας των σπάνιων γαιών ως διαπραγματευτικού μοχλού. Η Κίνα δεν χρειάζεται να κλείσει πλήρως τις εξαγωγές για να ασκήσει πίεση. Αρκεί να καταστήσει σαφές ότι διαθέτει διοικητική δυνατότητα καθυστέρησης, αδειοδότησης, επιλεκτικής ροής και ελέγχου. Οι σπάνιες γαίες και οι μόνιμοι μαγνήτες δεν είναι απλώς εμπορικό προϊόν· είναι κρίσιμες εισροές για αμυντική βιομηχανία, ηλεκτροκίνηση, ρομποτική, ενεργειακή μετάβαση και προηγμένη μεταποίηση. Η συζήτηση περί παράτασης της εκεχειρίας στις σπάνιες γαίες επιβεβαιώνει ότι το Πεκίνο έχει μετατρέψει ένα βιομηχανικό πλεονέκτημα σε γεωοικονομικό εργαλείο. Αυτό είναι στρατηγικό κέρδος, διότι αυξάνει το κόστος κάθε αμερικανικής προσπάθειας τεχνολογικής πίεσης.
Το τέταρτο κινεζικό κέρδος ήταν η συγκράτηση της αμερικανικής κλιμάκωσης χωρίς ουσιαστική εγκατάλειψη της κινεζικής στρατηγικής. Το Πεκίνο δεν φάνηκε να αποδέχεται βαθιές αλλαγές στο οικονομικό του μοντέλο, στην κρατική βιομηχανική πολιτική ή στην τεχνολογική του φιλοδοξία. Αντιθέτως, η σύνοδος του επέτρεψε να κερδίσει χρόνο. Και για την Κίνα, ο χρόνος έχει υψηλή αξία. Κάθε έτος χωρίς ανεξέλεγκτη κλιμάκωση επιτρέπει περισσότερες επενδύσεις σε εγχώριους ημιαγωγούς, τεχνητή νοημοσύνη, ρομποτική, ενεργειακή τεχνολογία, μπαταρίες, ηλεκτρικά οχήματα και εναλλακτικές αγορές. Η κινεζική στρατηγική δεν χρειάζεται απαραίτητα άμεση νίκη. Χρειάζεται σταθερή μείωση ευαλωτοτήτων.
Το πέμπτο κινεζικό κέρδος ήταν η ενίσχυση της εικόνας του Σι ως ηγέτη που διαπραγματεύεται με τις Ηνωμένες Πολιτείες από θέση ισχύος και όχι άμυνας. Η τελετουργική υποδοχή, η επιμονή στα κινεζικά συμφέροντα, η συζήτηση επί όλων των μεγάλων θεμάτων και η απουσία εμφανών κινεζικών υποχωρήσεων ενισχύουν την εσωτερική αφήγηση ότι η Κίνα έχει επιστρέψει στο κέντρο της διεθνούς πολιτικής. Για το κινεζικό πολιτικό σύστημα, αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Η νομιμοποίηση του κόμματος δεν στηρίζεται μόνο στην οικονομική απόδοση, αλλά και στην υπόσχεση εθνικής αναζωογόνησης. Κάθε συνάντηση όπου η Κίνα εμφανίζεται ως ισότιμη συνομιλήτρια των Ηνωμένων Πολιτειών ενισχύει αυτή την αφήγηση.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες κέρδισαν περισσότερο βραχυπρόθεσμα και επιχειρησιακά: αποκλιμάκωση, πολιτικά αξιοποιήσιμες οικονομικές προοπτικές, διατήρηση τεχνολογικής πίεσης, αποφυγή ορατής υποχώρησης στην Ταϊβάν και χρόνο για αναδιάταξη αλυσίδων. Η Κίνα κέρδισε περισσότερο θεσμικά και στρατηγικά: αναγνώριση, ισοτιμία, προβολή των κόκκινων γραμμών της, διατήρηση γεωοικονομικών μοχλών και χρόνο για τεχνολογική αυτονομία.
Το πιο σημαντικό αποτέλεσμα της συνόδου ήταν η αγορά στρατηγικού χρόνου. Και οι δύο πλευρές τον χρειάζονται, αλλά για διαφορετικούς λόγους. Οι Ηνωμένες Πολιτείες χρειάζονται χρόνο για να μειώσουν εξαρτήσεις σε κρίσιμες εισροές, να επενδύσουν σε εγχώρια παραγωγή, να συντονίσουν συμμάχους και να διατηρήσουν το τεχνολογικό τους προβάδισμα. Η Κίνα χρειάζεται χρόνο για να μειώσει την εξάρτησή της από αμερικανικές τεχνολογίες, να ενισχύσει την εσωτερική ζήτηση, να διαφοροποιήσει εξαγωγικές αγορές και να εδραιώσει το βιομηχανικό της προβάδισμα σε νέους τομείς. Η ίδια περίοδος σταθερότητας είναι, επομένως, ανταγωνιστικά χρήσιμη και για τις δύο πλευρές.
Το όριο της συνόδου βρίσκεται ακριβώς εδώ. Δεν παρήγαγε στρατηγική συμφιλίωση. Δεν άλλαξε την αμερικανική αντίληψη ότι η Κίνα αποτελεί τον βασικό ανταγωνιστή της στον 21ο αιώνα. Δεν άλλαξε την κινεζική αντίληψη ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν να περιορίσουν την άνοδό της. Δεν έλυσε το ζήτημα της Ταϊβάν. Δεν τερμάτισε την τεχνολογική αντιπαράθεση. Δεν εξαφάνισε τους δασμούς. Δεν ακύρωσε τη σημασία των σπάνιων γαιών ως εργαλείου πίεσης. Εκείνο που πέτυχε ήταν πιο περιορισμένο αλλά ουσιαστικό: απέτρεψε τη μετατροπή όλων αυτών των διαφορών σε άμεση κρίση.
Η σύνοδος υπήρξε επιτυχής ως μηχανισμός διαχείρισης έντασης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες απέφυγαν το κόστος άμεσης κλιμάκωσης και διατήρησαν την πίεση στα πεδία που θεωρούν κρίσιμα. Η Κίνα διατήρησε τους μοχλούς της και προβλήθηκε ως αναγκαία δύναμη παγκόσμιας σταθερότητας. Και οι δύο κέρδισαν αρκετά ώστε να παρουσιάσουν τη συνάντηση ως χρήσιμη. Καμία δεν κέρδισε αρκετά ώστε να αλλάξει τη βαθύτερη πορεία της σχέσης.
Πρόσφατα σχόλια