Ο Καταστατικός Χάρτης του ΟΗΕ τοποθετεί την πρωταρχική ευθύνη για τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Η διατύπωση αυτή εκφράζει μια συγκεκριμένη πολιτική αρχιτεκτονική: τα κράτη αναθέτουν σε ένα περιορισμένο όργανο τη δυνατότητα να διαπιστώνει απειλές κατά της ειρήνης, να επιβάλλει κυρώσεις και, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να εξουσιοδοτεί τη χρήση ισχύος. Το σύστημα συλλογικής ασφάλειας στηρίζεται έτσι στην ιδέα ότι η διαχείριση των κρίσεων δεν πρέπει να αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο των ισχυρότερων κρατών. Η πραγματική διεθνής πολιτική, όμως, υπήρξε πάντοτε πιο σύνθετη από τη θεσμική της περιγραφή.
Η λειτουργία του Συμβουλίου εξαρτάται από τη στάση των μονίμων μελών του. Όταν οι μεγαλύτερες δυνάμεις συγκλίνουν, το όργανο μπορεί να υιοθετήσει αποφάσεις με ισχυρή διεθνή νομιμοποίηση και δεσμευτικό αποτέλεσμα. Όταν συγκρούονται, το δικαίωμα αρνησικυρίας μπορεί να περιορίσει δραστικά τη δυνατότητα κοινής δράσης. Η διεθνής ασφάλεια διαμορφώνεται επομένως μέσα από δύο παράλληλα επίπεδα: τη θεσμική αρμοδιότητα του ΟΗΕ και την πραγματική πολιτική σχέση μεταξύ των κρατών που μπορούν να εμποδίσουν ή να επιτρέψουν τη λειτουργία του.
Η Σεντζέν προσθέτει σε αυτή την παλαιά πραγματικότητα ένα νέο στοιχείο. Για πρώτη φορά, τρία μόνιμα μέλη που αποτελούν ταυτόχρονα τις σημαντικότερες στρατιωτικές και πυρηνικές δυνάμεις συγκρότησαν ξεχωριστή κορυφή με ρητή ατζέντα στρατηγικής σταθερότητας. Η σημασία της εξέλιξης δεν βρίσκεται μόνο στο ότι συναντήθηκαν. Βρίσκεται στο ότι αναγνωρίζουν πως ένα τμήμα της παγκόσμιας ασφάλειας αφορά άμεσα τη διαχείριση των μεταξύ τους σχέσεων και χρειάζεται ειδικό κανάλι έξω από τις συνήθεις συνεδριάσεις του Συμβουλίου.
Σε αυτό το επίπεδο, το G3 διαχειρίζεται διαφορετικό είδος ασφάλειας από εκείνο που διαχειρίζεται συνήθως ο ΟΗΕ. Το Συμβούλιο Ασφαλείας αντιμετωπίζει κρίσεις, συγκρούσεις, κυρώσεις, ειρηνευτικές επιχειρήσεις και απειλές κατά της διεθνούς ειρήνης. Η τριμερής, τουλάχιστον στην αρχική της μορφή, ενδιαφέρεται περισσότερο για τον συστημικό κίνδυνο που δημιουργεί η σχέση των τριών: πυρηνική κλιμάκωση, λανθασμένος υπολογισμός, ανεξέλεγκτη στρατιωτική αντιπαράθεση, ενδεχομένως μελλοντικά κυβερνοσυστήματα, υπερηχητικά όπλα ή τεχνητή νοημοσύνη.
Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη. Η συλλογική ασφάλεια ρωτά τι πρέπει να κάνει η διεθνής κοινότητα όταν ένα κράτος απειλεί την ειρήνη. Η στρατηγική σταθερότητα ρωτά πώς αποτρέπεται μια αλληλεπίδραση μεγάλων δυνάμεων από το να καταλήξει σε καταστροφική κλιμάκωση. Οι δύο έννοιες επικαλύπτονται, αλλά δεν ταυτίζονται. Η δεύτερη δεν μπορεί να οργανωθεί αποτελεσματικά χωρίς άμεση συμμετοχή εκείνων που διαθέτουν τις μεγαλύτερες στρατηγικές δυνατότητες.
Το αποτέλεσμα είναι μια λειτουργική κατανομή που δύσκολα αποτυπώνεται στο θεσμικό διάγραμμα του ΟΗΕ. Ο Οργανισμός διαθέτει την καθολικότητα και τη νομική βάση. Οι μεγάλες δυνάμεις διαθέτουν μεγάλο μέρος των υλικών μέσων και την ιδιαίτερη ικανότητα να δημιουργούν ή να περιορίζουν τους σοβαρότερους κινδύνους. Η διεθνής ασφάλεια παράγεται από την αλληλεπίδραση αυτών των δύο επιπέδων και όχι από την απόλυτη κυριαρχία του ενός πάνω στο άλλο.
Η πυρηνική αποτροπή το κάνει εμφανές. Κανένα ψήφισμα της Γενικής Συνέλευσης και καμία γενική αρχή δεν μπορούν από μόνα τους να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα πυρηνικά συστήματα διοίκησης των τριών κρατών. Χρειάζεται απευθείας συμφωνία για επικοινωνία σε κρίση, διαφάνεια, αποφυγή ατυχημάτων και πιθανό έλεγχο οπλικών συστημάτων. Εδώ το G3 μπορεί να λειτουργήσει ως πραγματικό κέντρο διαχείρισης ενός συγκεκριμένου τύπου παγκόσμιου κινδύνου.
Η ίδια συγκέντρωση ισχύος δημιουργεί, βέβαια, πολιτικό πρόβλημα. Η έννοια της διεθνούς ασφάλειας δεν περιορίζεται στην αποφυγή πυρηνικού πολέμου μεταξύ μεγάλων δυνάμεων. Περιλαμβάνει και την ασφάλεια μικρότερων κρατών, την προστασία της κυριαρχίας τους, τη μη χρήση βίας, τη σταθερότητα περιφερειακών συστημάτων και την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου. Ένα G3 μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο σύγκρουσης ανάμεσα στους τρεις και ταυτόχρονα να μην έχει επαρκή νομιμοποίηση για να αποφασίζει τι αποτελεί αποδεκτή τάξη για τους υπόλοιπους.
Εδώ βρίσκεται η διαφορά ανάμεσα στη διαχείριση κινδύνου και στη διακυβέρνηση της ασφάλειας. Οι τρεις μπορούν να διαχειριστούν τον κίνδυνο που οι ίδιοι παράγουν. Δεν αποκτούν αυτομάτως δικαίωμα να καθορίσουν τις επιλογές τρίτων κρατών. Μπορούν να συμφωνήσουν ότι θα αποφεύγουν συγκεκριμένους μηχανισμούς κλιμάκωσης. Δεν μπορούν να μετατρέψουν αυτή τη συμφωνία σε γενική εξουσία κατανομής ζωνών επιρροής χωρίς να συγκρουστούν με τις θεμελιώδεις αρχές της κυριαρχικής ισότητας.
Το Συμβούλιο Ασφαλείας διατηρεί ακριβώς αυτό το νομιμοποιητικό πλεονέκτημα. Παρά την άνιση δομή του και το δικαίωμα βέτο, αποτελεί μέρος ενός Καταστατικού Χάρτη στον οποίο συμμετέχει ολόκληρη η διεθνής κοινότητα. Οι αποφάσεις του αποκτούν θεσμικό χαρακτήρα που μια κοινή δήλωση τριών κρατών δεν μπορεί να αναπαράγει. Το γεγονός ότι τρεις από τους πέντε μόνιμους συμφωνούν δεν ισοδυναμεί με απόφαση του Συμβουλίου και ακόμη λιγότερο με καθολικό κανόνα.
Η πραγματική καινοτομία μετά τη Σεντζέν μπορεί επομένως να είναι μια πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική ασφαλείας. Το G3 θα μπορούσε να διαχειρίζεται τη στρατηγική σχέση των τριών. Το Συμβούλιο Ασφαλείας να παρέχει τη νομική και πολιτική εξουσιοδότηση για συλλογικές ενέργειες. Οι περιφερειακοί οργανισμοί να διαχειρίζονται τοπικότερες ανάγκες. Οι διμερείς συμμαχίες να συνεχίζουν να λειτουργούν ως μηχανισμοί αποτροπής. Η ασφάλεια δεν θα έχει έναν μοναδικό διαχειριστή αλλά πολλαπλά επίπεδα με διαφορετική λειτουργία.
Αυτό είναι περισσότερο ρεαλιστικό από την ιδέα ότι το G3 θα αντικαταστήσει τον ΟΗΕ. Οι τρεις δυνάμεις δεν έχουν λόγο να καταργήσουν έναν θεσμό στον οποίο διαθέτουν ήδη μόνιμη θέση και βέτο. Ο ΟΗΕ προσφέρει διεθνή νομιμοποίηση σε αποφάσεις τις οποίες οι ίδιες δεν μπορούν να νομιμοποιήσουν μόνες τους. Τους επιτρέπει επίσης να μεταφέρουν μέρος του κόστους εφαρμογής σε ευρύτερη διεθνή βάση. Η θεσμική τάξη είναι επομένως εργαλείο και για τις ίδιες τις μεγάλες δυνάμεις.
Αντίστοιχα, ο ΟΗΕ χρειάζεται τη σύγκλιση των μεγάλων δυνάμεων για να λειτουργήσει στα δυσκολότερα ζητήματα. Αυτό δημιουργεί σχέση αμοιβαίας εξάρτησης. Οι μεγάλες δυνάμεις χρειάζονται τον ΟΗΕ για νομιμοποίηση και θεσμική διάρκεια. Ο ΟΗΕ χρειάζεται τη συνεργασία τους για αποτελεσματικότητα. Το G3 μπορεί να γίνει το σημείο στο οποίο παράγεται αυτή η συνεργασία πριν μεταφερθεί στο επίσημο σύστημα.
Η νέα αρχιτεκτονική θα γίνει προβληματική μόνο αν η σειρά αντιστραφεί μόνιμα και ο ΟΗΕ μετατραπεί σε μεταγενέστερο επικυρωτικό όργανο αποφάσεων που λαμβάνονται αλλού. Τότε η θεσμική παγκόσμια διακυβέρνηση θα εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά η πραγματική πολιτική εξουσία θα έχει μετακινηθεί προς ένα άτυπο κονκλάβιο μεγάλων δυνάμεων. Η διεθνής ασφάλεια θα έχει επιστρέψει σε μια περισσότερο ιεραρχική λογική.
Το αν αυτό θα συμβεί θα φανεί από τη συνέχεια. Αν το G3 περιοριστεί σε πυρηνικούς κινδύνους και άμεσες σχέσεις μεταξύ των τριών, θα λειτουργεί συμπληρωματικά. Αν αρχίσει να καθορίζει συστηματικά λύσεις για περιφερειακές συγκρούσεις, αλλαγές συνόρων, καθεστώτα κυρώσεων ή θεσμικές μεταρρυθμίσεις πριν από τη συμμετοχή των άμεσα ενδιαφερόμενων κρατών, η φύση του θα έχει αλλάξει.
Η ουσία της μετα-Σεντζέν περιόδου βρίσκεται έτσι λιγότερο στην ερώτηση «ΟΗΕ ή G3» και περισσότερο στο ποια λειτουργία μεταφέρεται σε ποιο επίπεδο. Η διεθνής ασφάλεια είναι υπερβολικά σύνθετη για να έχει έναν μόνο διαχειριστή. Το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει τη νομική αρμοδιότητα. Οι μεγάλες δυνάμεις έχουν κρίσιμες υλικές δυνατότητες. Οι συμμαχίες έχουν επιχειρησιακή ισχύ. Οι περιφερειακοί δρώντες έχουν γνώση και άμεσο διακύβευμα. Ένα αποτελεσματικό σύστημα χρειάζεται να συνδέσει όλα αυτά τα επίπεδα.
Η πραγματική αλλαγή που μπορεί να φέρει η Σεντζέν είναι να προσθέσει έναν νέο κρίκο στην αλυσίδα: έναν μόνιμο μηχανισμό στρατηγικής αυτοσυγκράτησης μεταξύ των τριών. Αν αυτός παραμείνει περιορισμένος στη διαχείριση κινδύνων που μόνο οι ίδιες μπορούν να προκαλέσουν σε τέτοια κλίμακα, θα ενισχύσει τη διεθνή ασφάλεια. Αν εξελιχθεί σε κέντρο από το οποίο καθορίζονται τα όρια της κυριαρχίας και των επιλογών των υπολοίπων, θα δημιουργήσει πολύ διαφορετικό και πολύ περισσότερο αμφισβητούμενο διεθνές σύστημα.
Πρόσφατα σχόλια