Η παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών, της Κίνας και της Ρωσίας στο ίδιο τραπέζι δημιουργεί εύκολα την εικόνα τριών ισοδύναμων κορυφών ενός νέου διεθνούς συστήματος. Η πραγματικότητα είναι περισσότερο ενδιαφέρουσα. Οι τρεις χώρες δεν συγκροτούν τρεις όμοιες υπερδυνάμεις που διαφέρουν απλώς ως προς το μέγεθος. Εκπροσωπούν τρεις διαφορετικούς τρόπους παραγωγής και άσκησης ισχύος. Η αμερικανική θέση στηρίζεται σε ένα παγκόσμιο δίκτυο συμμαχιών, χρηματοπιστωτικών θεσμών, τεχνολογίας και στρατιωτικής προβολής. Η κινεζική ισχύς αναπτύχθηκε πάνω στη βιομηχανική κλίμακα, στη θέση της χώρας στις παγκόσμιες αλυσίδες παραγωγής, στην κρατική ικανότητα κινητοποίησης κεφαλαίου και στην ολοένα μεγαλύτερη τεχνολογική αυτονομία. Η Ρωσία, με πολύ μικρότερη οικονομική βάση, μετατρέπει τη γεωγραφία, τους φυσικούς πόρους, την πυρηνική ισχύ και τη δυνατότητα στρατιωτικής δράσης σε διεθνή επιρροή δυσανάλογη προς το οικονομικό της μέγεθος.

Η πρώτη τριμερής της Σεντζέν έχει ακριβώς γι’ αυτό ιδιαίτερη αναλυτική αξία. Δεν παρουσιάζει τρεις διαφορετικές εκδοχές του ίδιου μοντέλου. Συγκεντρώνει στο ίδιο δωμάτιο τρεις κρατικές μηχανές που μετατρέπουν διαφορετικού τύπου πόρους σε πολιτική ισχύ. Η σύγκρισή τους αποκαλύπτει ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της σημερινής διεθνούς τάξης: η ισχύς έχει πάψει να μπορεί να αποτυπωθεί επαρκώς σε έναν ενιαίο δείκτη. Το ΑΕΠ, οι στρατιωτικές δαπάνες, ο πληθυσμός, το πυρηνικό οπλοστάσιο, η τεχνολογία, η θέση στις αλυσίδες αξίας, το νόμισμα, οι συμμαχίες και οι φυσικοί πόροι δημιουργούν διαφορετικά στρώματα ισχύος τα οποία δεν συμπίπτουν γεωγραφικά.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν η πληρέστερη έκφραση σύνθετης παγκόσμιας ισχύος. Η οικονομία τους εξακολουθεί να είναι η μεγαλύτερη σε ονομαστικούς όρους, το δολάριο παραμένει στον πυρήνα του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος, οι αμερικανικές κεφαλαιαγορές διαθέτουν βάθος που δύσκολα υποκαθίσταται και οι σημαντικότερες τεχνολογικές πλατφόρμες του κόσμου εξακολουθούν να έχουν ισχυρή αμερικανική βάση. Σε αυτά προστίθεται ένα σύστημα συμμαχιών που εκτείνεται στην Ευρώπη και στον Ειρηνικό και δίνει στην Ουάσιγκτον κάτι που καμία από τις άλλες δύο δυνάμεις δεν διαθέτει στον ίδιο βαθμό: τη δυνατότητα να προσθέτει στην εθνική της ισχύ τις δυνατότητες πολλών άλλων προηγμένων κρατών.

Αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη ιδιότητα του αμερικανικού συστήματος ισχύος. Η Ουάσιγκτον δεν χρειάζεται να παράγει μόνη της κάθε πόρο που χρησιμοποιεί. Η θέση της στο κέντρο συμμαχιών, χρηματοπιστωτικών δικτύων, τεχνολογικών συνεργασιών και διεθνών θεσμών τής επιτρέπει να κινητοποιεί δυνατότητες που βρίσκονται έξω από την αμερικανική επικράτεια. Η διεθνής ισχύς της είναι επομένως δικτυακή. Η αμερικανική κυβέρνηση μπορεί να επηρεάζει την πρόσβαση σε κεφάλαια, προηγμένη τεχνολογία, εξαγωγικές αγορές, ασφαλιστικές υπηρεσίες, θαλάσσιες οδούς και συμμαχικές στρατιωτικές υποδομές χωρίς να κατέχει άμεσα όλα αυτά τα μέσα.

Η κεντρικότητα του δολαρίου αποτελεί το καθαρότερο παράδειγμα. Η στρατιωτική δύναμη μπορεί να εμποδίσει ή να καταστρέψει. Η χρηματοπιστωτική κεντρικότητα επιτρέπει να επιβάλλεται κόστος χωρίς χρήση στρατιωτικής βίας. Πρόσβαση στο διεθνές σύστημα πληρωμών, δυνατότητα άντλησης κεφαλαίων, συναλλαγές μέσω αμερικανικών θεσμών και φόβος δευτερογενών κυρώσεων μετατρέπουν τη θέση της αμερικανικής οικονομίας σε εργαλείο εξωτερικής πολιτικής. Η ισχύς αυτή λειτουργεί αθόρυβα και καθημερινά, γι’ αυτό συχνά υποτιμάται στις κλασικές συγκρίσεις στρατιωτικών δυνατοτήτων.

Η αμερικανική υπεροχή έχει όμως όρια που γίνονται περισσότερο ορατά. Η βιομηχανική βάση δεν έχει πλέον την ίδια παγκόσμια σχετική κυριαρχία που διέθετε στις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες. Η παραγωγή πολλών κρίσιμων προϊόντων και ενδιάμεσων αγαθών έχει μετακινηθεί στην Ασία. Η πολιτική οικονομία της χώρας αντιμετωπίζει υψηλό δημόσιο χρέος, κοινωνικές και περιφερειακές ανισότητες και ισχυρές εσωτερικές διαφωνίες για το κόστος της παγκόσμιας στρατηγικής. Η αμερικανική ισχύς παραμένει τεράστια, όμως η μετατροπή της σε μακροχρόνια διεθνή δέσμευση απαιτεί πλέον πολύ μεγαλύτερη εσωτερική πολιτική διαπραγμάτευση.

Η Κίνα αντιπροσωπεύει διαφορετικό σύστημα. Η διεθνής της άνοδος στηρίχθηκε πρωτίστως στην παραγωγή. Η χώρα εξελίχθηκε από εργαστήριο χαμηλού κόστους σε τεράστιο, πυκνό βιομηχανικό οικοσύστημα που καλύπτει από βασικά καταναλωτικά αγαθά έως ηλεκτρικά οχήματα, μπαταρίες, φωτοβολταϊκές τεχνολογίες, τηλεπικοινωνιακό εξοπλισμό, ναυπηγήσεις και ολοένα περισσότερο προηγμένα τεχνολογικά προϊόντα. Η πραγματική κινεζική δύναμη βρίσκεται στην ικανότητα να συνδυάζεται μαζική παραγωγή με εγχώριες αλυσίδες προμηθευτών, υποδομές, κρατική χρηματοδότηση και εξαγωγική κλίμακα.

Αυτό δημιουργεί διαφορετικό τύπο εξάρτησης από εκείνον του αμερικανικού χρηματοπιστωτικού συστήματος. Πολλές οικονομίες μπορούν να περιορίσουν τη χρηματοπιστωτική έκθεσή τους στις Ηνωμένες Πολιτείες μόνο με μεγάλο κόστος. Αντίστοιχα, η γρήγορη απομάκρυνση από την κινεζική παραγωγική βάση αποδεικνύεται εξαιρετικά δύσκολη σε πλήθος κλάδων. Ένα σημαντικό μέρος της κινεζικής διεθνούς ισχύος δεν προκύπτει επομένως από επίσημες συμμαχίες αλλά από τη θέση της χώρας μέσα στην καθημερινή υλική λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας.

Η κινεζική κρατική δομή προσθέτει σε αυτή την παραγωγική βάση ικανότητα μακροχρόνιας κινητοποίησης. Η χρηματοδότηση μεγάλων υποδομών, η ανάπτυξη εγχώριων τεχνολογικών αλυσίδων, η πολιτική για κρίσιμες πρώτες ύλες και η δημιουργία βιομηχανικών δυνατοτήτων μπορούν να ακολουθούν χρονικούς ορίζοντες μεγαλύτερους από έναν συνηθισμένο εκλογικό κύκλο. Αυτό δεν σημαίνει ότι το σύστημα είναι απαλλαγμένο από σφάλματα, υπερεπενδύσεις ή αντιφάσεις. Σημαίνει ότι η πολιτική και οικονομική διοίκηση έχουν μεγαλύτερη δυνατότητα να κατευθύνουν μαζικά πόρους προς επιλεγμένους στρατηγικούς κλάδους.

Το αδύναμο σημείο της Κίνας βρίσκεται αλλού. Δεν διαθέτει αντίστοιχο δίκτυο επίσημων συμμάχων με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το νόμισμά της δεν έχει αποκτήσει παγκόσμια λειτουργία αντίστοιχη του δολαρίου. Η χώρα εξακολουθεί να εξαρτάται από διεθνείς αγορές, θαλάσσιες εμπορικές γραμμές και εισαγωγές ορισμένων κρίσιμων πόρων και προηγμένων τεχνολογιών. Η δημογραφική επιβράδυνση και τα προβλήματα του εσωτερικού οικονομικού μοντέλου δημιουργούν επίσης μακροχρόνια ερωτήματα. Η κινεζική ισχύς είναι συνεπώς τεράστια, όμως είναι πολύ περισσότερο παραγωγική και οικονομική από όσο είναι ακόμη συμμαχική και χρηματοπιστωτική.

Η Ρωσία βρίσκεται σε τελείως διαφορετική θέση. Η οικονομία της είναι πολλαπλάσια μικρότερη από εκείνες των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας. Αυτό θα καθιστούσε παράδοξη τη συμμετοχή της σε οποιαδήποτε τριάδα «ισότιμων» οικονομικών υπερδυνάμεων. Η θέση της στη Σεντζέν εξηγείται από διαφορετικούς πόρους. Διαθέτει ένα από τα δύο μεγαλύτερα πυρηνικά οπλοστάσια του κόσμου, σημαντική αμυντική βιομηχανία, τεράστια γεωγραφική έκταση, ενεργειακές και μεταλλευτικές πρώτες ύλες και στρατηγικό βάθος που ενώνει την Ευρώπη, την Αρκτική, τον Καύκασο, την Κεντρική Ασία και τον Ειρηνικό.

Η ρωσική περίπτωση δείχνει ότι η μεγάλη δύναμη δεν ταυτίζεται με τη μεγάλη οικονομία. Ένα κράτος μπορεί να διαθέτει περιορισμένη οικονομική ελκτική δύναμη αλλά εξαιρετικά υψηλή ικανότητα να επηρεάζει το περιβάλλον ασφαλείας άλλων κρατών. Η πυρηνική αποτροπή είναι η ακραία έκφραση αυτής της πραγματικότητας. Ένα πυρηνικό οπλοστάσιο αντίστοιχης κλίμακας με το αμερικανικό εξασφαλίζει στη Μόσχα θέση σε κάθε σοβαρή συζήτηση για τη στρατηγική σταθερότητα, ανεξάρτητα από τη διαφορά των δύο οικονομιών.

Η γεωγραφία προσθέτει μια δεύτερη βάση ισχύος. Η Ρωσία καταλαμβάνει τεράστιο ευρασιατικό χώρο, έχει μεγάλη αρκτική ακτογραμμή και βρίσκεται σε άμεση επαφή με πολλές από τις περιοχές όπου τέμνονται τα ευρωπαϊκά και ασιατικά συστήματα ασφαλείας. Αυτή η χωρική θέση δεν μπορεί να μεταφερθεί, να αντιγραφεί ή να παρακαμφθεί εύκολα. Παράλληλα, η κατοχή μεγάλων αποθεμάτων ενέργειας, μετάλλων και άλλων πρώτων υλών επιτρέπει στη χώρα να διατηρεί οικονομική χρησιμότητα ακόμη και όταν περιορίζεται η πρόσβαση σε δυτικά χρηματοπιστωτικά δίκτυα.

Το ρωσικό σύστημα ισχύος έχει όμως σοβαρό περιορισμό: δυσκολεύεται να μετατρέψει τη στρατιωτική ισχύ σε ευρεία οικονομική ελκτική δύναμη. Η Ρωσία μπορεί να επιβάλει κόστος, να δημιουργήσει στρατηγικά διλήμματα και να επηρεάσει ισορροπίες ασφαλείας. Διαθέτει πολύ μικρότερη ικανότητα από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα να συγκροτήσει γύρω της παγκόσμιο οικονομικό οικοσύστημα στο οποίο τρίτα κράτη επιδιώκουν να συμμετέχουν για λόγους ανάπτυξης. Αυτό περιορίζει την έκταση της επιρροής της και αυξάνει τη σημασία των στρατιωτικών και ενεργειακών εργαλείων της.

Οι τρεις δυνάμεις παρουσιάζουν έτσι σχεδόν αντίστροφες κατανομές πλεονεκτημάτων. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν το πληρέστερο χαρτοφυλάκιο: οικονομία, χρηματοδότηση, τεχνολογία, στρατιωτική ισχύ, συμμαχίες και πολιτισμική επιρροή. Η Κίνα έχει τη μεγαλύτερη παραγωγική πυκνότητα και αυξανόμενες δυνατότητες σχεδόν σε κάθε διάσταση ισχύος, χωρίς ακόμη να διαθέτει το παγκόσμιο συμμαχικό και χρηματοπιστωτικό σύστημα των ΗΠΑ. Η Ρωσία διαθέτει πολύ μικρότερη συνολική οικονομική βάση, αλλά συγκεντρώνει στρατηγικούς πόρους τέτοιας σημασίας ώστε να παραμένει αδύνατο να αποκλειστεί από τη διαχείριση της παγκόσμιας ασφάλειας.

Η σημερινή τριμερής κατέστησε αυτή τη διαφορά ιδιαίτερα καθαρή. Η κοινή δήλωση δεν δημιούργησε ενιαίο πολιτικό μπλοκ. Αντιθέτως, επέλεξε πεδία στα οποία οι τρεις διαθέτουν συγκεκριμένο κοινό συμφέρον ή αναντικατάστατη δυνατότητα παρέμβασης: πυρηνική σταθερότητα, διεθνή ασφάλεια, ενέργεια και λειτουργία του ΟΗΕ. Πρόκειται για πεδία όπου η παρουσία της Ρωσίας έχει πολύ μεγαλύτερη σχετική σημασία από ό,τι θα είχε σε μια συνάντηση αποκλειστικά για παγκόσμιο εμπόριο, τεχνολογία ή χρηματοδότηση.

Η διεθνής τάξη που προκύπτει από αυτή την πραγματικότητα δεν είναι καθαρά τριπολική. Είναι πολυεπίπεδη. Στη στρατηγική πυρηνική ασφάλεια, ΗΠΑ, Ρωσία και ολοένα περισσότερο Κίνα σχηματίζουν έναν στενό πυρήνα. Στην παγκόσμια οικονομία, η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ινδία, η Ιαπωνία και άλλα μεγάλα κέντρα δεν μπορούν να αγνοηθούν. Στη χρηματοδότηση, η αμερικανική θέση παραμένει πολύ ισχυρότερη. Στην παραγωγή, η Κίνα διαθέτει ιδιαίτερη κεντρικότητα. Στην ενέργεια και στους φυσικούς πόρους, διαφορετικά κράτη και περιφέρειες αποκτούν πολύ μεγαλύτερη σημασία.

Αυτό σημαίνει ότι η νέα παγκόσμια τάξη θα είναι πιθανότατα περισσότερο λειτουργική παρά καθαρά γεωγραφική. Διαφορετικά ζητήματα θα παράγουν διαφορετικές ιεραρχίες. Το κράτος που βρίσκεται στο κέντρο ενός τεχνολογικού οικοσυστήματος μπορεί να μην είναι το ίδιο που κυριαρχεί στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Η δύναμη που διαθέτει την υψηλότερη δυνατότητα στρατιωτικού εξαναγκασμού μπορεί να μην διαθέτει αντίστοιχη οικονομική ελκτική δύναμη. Η διεθνής επιρροή θα εξαρτάται από το πόσο αποτελεσματικά κάθε χώρα συνδυάζει αυτά τα διαφορετικά επίπεδα.

Η τριμερής της Σεντζέν είναι επομένως ενδιαφέρουσα επειδή φέρνει στο ίδιο τραπέζι τρία διαφορετικά εργαστήρια ισχύος. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δείχνουν τη δύναμη της δικτυακής κεντρικότητας και των συμμαχιών. Η Κίνα δείχνει τι μπορεί να παράγει η συσσώρευση βιομηχανικής και κρατικής ικανότητας. Η Ρωσία αποδεικνύει ότι η γεωγραφία, οι φυσικοί πόροι και η στρατηγική στρατιωτική ισχύς μπορούν να διατηρήσουν ένα κράτος στην κορυφή της παγκόσμιας πολιτικής ακόμη και χωρίς αντίστοιχο οικονομικό μέγεθος.

Η μεγάλη ερώτηση της επόμενης δεκαετίας αφορά ποιο από αυτά τα συστήματα μπορεί να μετατρέψει πιο αποτελεσματικά τα πλεονεκτήματά του σε ανθεκτική ισχύ. Η αμερικανική κεντρικότητα θα δοκιμαστεί από την ικανότητα διατήρησης συμμαχιών και τεχνολογικής πρωτοπορίας. Η κινεζική άνοδος από την ικανότητα να μετατρέψει την παραγωγική κλίμακα σε χρηματοπιστωτική, τεχνολογική και στρατηγική αυτονομία χωρίς να προκαλέσει συσπείρωση των αντιπάλων της. Η ρωσική θέση θα εξαρτηθεί από το αν μπορεί να διατηρήσει τη στρατηγική της βαρύτητα χωρίς η οικονομική ασυμμετρία απέναντι στην Κίνα και στις Ηνωμένες Πολιτείες να μετατραπεί σε μόνιμο πολιτικό περιορισμό.

Ακριβώς γι’ αυτό η νέα διεθνής τάξη δύσκολα θα είναι ένα απλό σύστημα τριών ίσων πόλων. Είναι περισσότερο ένα σύστημα τριών διαφορετικών μορφών κεντρικότητας, γύρω από τις οποίες κινούνται και άλλες μεγάλες και μεσαίες δυνάμεις. Η Σεντζέν έκανε ορατό αυτό που η μεταβολή της παγκόσμιας οικονομίας και ασφάλειας είχε ήδη αρχίσει να παράγει: η ισχύς στον 21ο αιώνα δεν έχει μία μόνο μορφή και η ικανότητα ενός κράτους να θεωρείται μεγάλη δύναμη εξαρτάται λιγότερο από έναν ενιαίο δείκτη και περισσότερο από το ποιον κρίσιμο τομέα του διεθνούς συστήματος μπορεί να επηρεάσει με τρόπο που οι υπόλοιποι δεν μπορούν να αγνοήσουν.