Η αντιμετώπιση της τουρκικής «Γαλάζιας Πατρίδας» δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο σε αντιδράσεις κατά περίπτωση. Η Τουρκία κινείται με μακρά διάρκεια, θεσμική επιμονή, χαρτογραφική παραγωγή, ρητορική επανάληψη και σταδιακή εσωτερική κωδικοποίηση των αξιώσεών της. Η Ελλάδα, για να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά αυτή τη στρατηγική, χρειάζεται αντίστοιχη θεσμική μνήμη, συστηματική νομική τεκμηρίωση και διαρκή παραγωγή επιχειρημάτων υψηλής επιστημονικής ποιότητας. Η υπεράσπιση των ελληνικών θέσεων στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να επαφίεται σε αποσπασματικές δηλώσεις.
Αυτή περιλαμβάνει τη συστηματική τεκμηρίωση τίτλων, τη χαρτογραφική ακρίβεια, την παραγωγή επιστημονικών γνωμοδοτήσεων, την κατάθεση θέσεων σε διεθνείς οργανισμούς, τη διαρκή αντίκρουση αντίθετων ισχυρισμών, τη δημιουργία αρχείου κρατικής πρακτικής και τη σύνδεση των νομικών επιχειρημάτων με την πρακτική άσκηση δικαιωμάτων. Η Ελλάδα διαθέτει ισχυρά νομικά επιχειρήματα. Η ισχύς τους όμως αυξάνεται όταν οργανώνονται σε συνεκτικό σύστημα και προβάλλονται εγκαίρως, με ορολογική ακρίβεια και θεσμική συνέχεια.
Πρώτος άξονας μιας τέτοιας στρατηγικής πρέπει να είναι η πλήρης τεκμηρίωση των ελληνικών τίτλων κυριαρχίας. Για κάθε νησί, νησίδα και βραχονησίδα που η Τουρκία επιχειρεί ή ενδέχεται να επιχειρήσει να εμφανίσει ως αμφισβητούμενη, πρέπει να υπάρχει πλήρης φάκελος. Ο φάκελος αυτός πρέπει να περιλαμβάνει διεθνείς συνθήκες, ιστορική συνέχεια διοίκησης, διοικητικές πράξεις, χάρτες, διεθνείς αναφορές, ασκήσεις κρατικής εξουσίας, περιβαλλοντικές ή χωροταξικές πράξεις και κάθε στοιχείο που επιβεβαιώνει την ελληνική κυριαρχία. Η τεκμηρίωση αυτή δεν πρέπει να δημιουργείται εκ των υστέρων, όταν ανακύπτει κρίση. Πρέπει να υπάρχει προληπτικά, ώστε το ελληνικό κράτος να απαντά αμέσως και τεχνικά άρτια.
Δεύτερος άξονας είναι η ειδική επιστημονική επεξεργασία της νησιωτικής επήρειας. Η Ελλάδα δεν αρκεί να δηλώνει ότι τα νησιά έχουν θαλάσσιες ζώνες. Πρέπει να τεκμηριώνει, ανά περιοχή, τη σημασία κάθε νησιωτικού συμπλέγματος στην οριοθετική διαδικασία. Αυτό σημαίνει ανάλυση σχετικών ακτών, γεωγραφικών σχέσεων, πιθανών γραμμών ίσης απόστασης, ειδικών περιστάσεων, νομολογιακών παραδειγμάτων και τελικού ελέγχου αναλογικότητας. Η τεχνική αυτή εργασία είναι απαραίτητη, διότι η Τουρκία επενδύει στην εντύπωση ότι η ελληνική θέση είναι γενική και μέγιστη. Η Ελλάδα πρέπει να δείξει ότι η θέση της είναι μεθοδολογικά επεξεργασμένη.
Τρίτος άξονας είναι η σταθερή αντίδραση σε κάθε τουρκική πράξη. Η διεθνής έννομη τάξη λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τους τίτλους, αλλά και τη συμπεριφορά των κρατών. Εάν η Τουρκία εκδίδει χάρτες, νόμους, NAVTEX, άδειες ή διοικητικές πράξεις που θίγουν ελληνικά δικαιώματα, η Ελλάδα πρέπει να απαντά με ρητή και σαφή νομική διαμαρτυρία. Η απάντηση πρέπει να προσδιορίζει το αντικείμενο της παραβίασης, να δηλώνει τη μη αναγνώριση της τουρκικής πράξης, να επιφυλάσσει όλα τα ελληνικά δικαιώματα και να αποτρέπει οποιαδήποτε μελλοντική επίκληση ανοχής. Η συνέπεια είναι κρίσιμη. Η αποσπασματικότητα δημιουργεί κενά που η Τουρκία μπορεί να επιχειρήσει να αξιοποιήσει.
Τέταρτος άξονας είναι η σύνδεση της νομικής τεκμηρίωσης με την άσκηση δικαιωμάτων. Τα δικαιώματα που δεν ασκούνται ή δεν προβάλλονται συστηματικά αποδυναμώνονται πολιτικά, ακόμη και αν δεν χάνονται νομικά. Η Ελλάδα πρέπει να συνεχίσει τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, την περιβαλλοντική προστασία, την ενεργειακή αδειοδότηση, την επιστημονική έρευνα, την επιτήρηση και την κρατική διοίκηση στον θαλάσσιο χώρο της. Κάθε τέτοια πράξη πρέπει να συνοδεύεται από νομική τεκμηρίωση, ώστε να μην εμφανίζεται ως συγκυριακή πολιτική κίνηση, αλλά ως άσκηση δικαιώματος απορρέοντος από το διεθνές δίκαιο.
Πέμπτος άξονας είναι η διεθνής προβολή των ελληνικών επιχειρημάτων σε γλώσσα κατανοητή από νομικούς, διπλωμάτες, θεσμούς και επενδυτικούς φορείς. Η ελληνική θέση δεν πρέπει να διατυπώνεται μόνο στα ελληνικά, ούτε μόνο σε εσωτερικό πολιτικό λόγο. Χρειάζεται διεθνώς αναγνώσιμη επιχειρηματολογία, με καθαρούς όρους: sovereignty, sovereign rights, maritime delimitation, non-opposability, peaceful settlement of disputes, prohibition of threat or use of force, islands’ entitlement to maritime zones. Η ακριβής διεθνής γλώσσα έχει σημασία, διότι η Τουρκία επενδύει σε διεθνή επικοινωνία των θέσεών της. Η Ελλάδα πρέπει να είναι εξίσου συστηματική και ποιοτικά ανώτερη.
Έκτος άξονας είναι η ευρωπαϊκή ενσωμάτωση της ελληνικής νομικής επιχειρηματολογίας. Η Ελλάδα πρέπει να παρουσιάζει τις τουρκικές αξιώσεις όχι μόνο ως πρόβλημα εθνικής ασφάλειας, αλλά και ως ζήτημα ευρωπαϊκής ασφάλειας δικαίου. Η θαλάσσια χωροταξία, η περιβαλλοντική προστασία, η ενεργειακή ασφάλεια και τα εξωτερικά σύνορα της Ένωσης προσφέρουν θεσμικά πεδία στα οποία η ελληνική θέση μπορεί να αποκτήσει ευρύτερη απήχηση. Η Ελλάδα δεν πρέπει να ζητά γενική αλληλεγγύη. Πρέπει να παρουσιάζει νομικά συγκροτημένο επιχείρημα ότι η τουρκική αναθεώρηση πλήττει και την ευρωπαϊκή έννομη τάξη.
Έβδομος άξονας είναι η αποτροπή μέσω δικαίου. Η νομική τεκμηρίωση δεν είναι παθητική άσκηση. Μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά, όταν καθιστά σαφές ότι κάθε τουρκική ενέργεια θα έχει κόστος τεκμηριωμένης έκθεσης, διεθνούς καταγραφής και θεσμικής αντίδρασης. Η Τουρκία επιδιώκει συχνά να κινείται σε ζώνες ασάφειας. Η Ελλάδα πρέπει να μειώνει την ασάφεια με σαφείς νομικές θέσεις. Όσο καθαρότερη είναι η ελληνική γραμμή, τόσο δυσκολότερη γίνεται η τουρκική προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων.
Όγδοος άξονας είναι η αποφυγή άστοχης διεύρυνσης της ελληνικής επιχειρηματολογίας. Η Ελλάδα πρέπει να είναι αυστηρή στην επιλογή των νομικών της θέσεων. Η υπερβολή βλάπτει τη νομική πειθώ. Η ελληνική θέση είναι ισχυρότερη όταν εμφανίζεται ως μετρημένη, τεχνικά τεκμηριωμένη και συμβατή με τη διεθνή νομολογία. Δεν χρειάζεται μέγιστες ρητορικές αξιώσεις. Χρειάζεται ακριβής οριοθέτηση του τι θεωρεί αδιαπραγμάτευτο, τι θεωρεί οριοθετήσιμο, τι απορρίπτει ως ανύπαρκτη διαφορά και τι είναι διατεθειμένη να παραπέμψει σε δικαιοδοτική κρίση. Η καθαρότητα αυτή αυξάνει το κύρος της ελληνικής θέσης.
Ένατος άξονας είναι η ενσωμάτωση της ακαδημαϊκής κοινότητας στη θεσμική παραγωγή επιχειρημάτων. Η Ελλάδα διαθέτει νομικούς, διεθνολόγους, χαρτογράφους, ειδικούς στο Δίκαιο της Θάλασσας και αναλυτές διεθνών σχέσεων με δυνατότητα υψηλής ποιότητας τεκμηρίωσης. Η γνώση αυτή πρέπει να οργανωθεί. Χρειάζονται θεσμικά δίκτυα, ειδικές μελέτες, μόνιμες ομάδες εργασίας, διεθνείς δημοσιεύσεις, συνέδρια και παραγωγή υλικού που θα είναι διαθέσιμο σε διπλωματικές αρχές και ευρωπαϊκούς θεσμούς. Η Τουρκική πλευρά εργάζεται συστηματικά στην παραγωγή αφηγήματος. Η Ελλάδα πρέπει να εργαστεί συστηματικά στην παραγωγή επιστημονικής ακρίβειας.
Δέκατος άξονας είναι η διαφύλαξη εθνικής συνέχειας. Η νομική στρατηγική δεν μπορεί να μεταβάλλεται με βάση την επικαιρότητα ή τις εναλλαγές πολιτικού λόγου. Τα ζητήματα κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων απαιτούν θεσμική σταθερότητα. Η Ελλάδα χρειάζεται μόνιμη γραμμή, προσαρμοστική ως προς τα μέσα αλλά σταθερή ως προς τις αρχές. Η Τουρκία επενδύει στον χρόνο. Η Ελλάδα πρέπει να απαντήσει με θεσμική διάρκεια.
Το συμπέρασμα είναι ότι η ελληνική απάντηση στη «Γαλάζια Πατρίδα» δεν πρέπει να είναι μόνο αμυντική αντίδραση σε τουρκικές πρωτοβουλίες. Πρέπει να είναι ολοκληρωμένη στρατηγική νομικής τεκμηρίωσης, διεθνούς προβολής και ενεργητικής άσκησης δικαιωμάτων. Η Ελλάδα διαθέτει ισχυρό δίκαιο. Το ζητούμενο είναι να το μετατρέψει σε οργανωμένη κρατική πρακτική. Η Τουρκία επιχειρεί να παράγει αναθεωρητικό αφήγημα. Η Ελλάδα οφείλει να παράγει θεσμικά τεκμηριωμένη νομιμότητα. Εκεί βρίσκεται η ουσιώδης διαφορά ποιότητας ανάμεσα στις δύο προσεγγίσεις και εκεί πρέπει να στηριχθεί η μακροπρόθεσμη ελληνική στρατηγική.
Πρόσφατα σχόλια