Τα κόμματα του προοδευτικού χώρου εξακολουθούν συχνά να μιλούν με γλώσσα που προϋποθέτει ιστορικές ταυτίσεις, μνήμες παρατάξεων, αναφορές στη Μεταπολίτευση, στη δημοκρατική παράδοση, στο ΠΑΣΟΚ της Αλλαγής, στον ΣΥΡΙΖΑ της κρίσης. Όμως ένα μεγάλο μέρος των σημερινών νεότερων ψηφοφόρων δεν συγκροτεί την πολιτική του συνείδηση μέσα από αυτές τις μνήμες. Δεν έχει ζήσει τη Μεταπολίτευση ως εμπειρία, δεν έχει βιωματική σχέση με τη δεκαετία του 1980, δεν αντιλαμβάνεται την πολιτική μέσα από την παλαιά διάκριση των παρατάξεων με τον τρόπο που τη βίωσαν οι προηγούμενες γενιές. Ακόμη και η μνημονιακή κρίση, που υπήρξε καθοριστική για την άνοδο του Τσίπρα, δεν λειτουργεί πλέον με την ίδια ένταση ως πολιτικό τραύμα για όσους εισέρχονται τώρα στην εργασία, στην κατοικία, στην οικογενειακή αυτονομία και στη δημόσια ζωή.
Η νεότερη γενιά δεν είναι απολιτική με την απλοϊκή έννοια του όρου. Είναι συχνά βαθιά δύσπιστη απέναντι σε κόμματα, θεσμούς και ηγεσίες, επειδή βιώνει την πολιτική όχι ως πεδίο συλλογικής ανόδου, αλλά ως διαρκή αδυναμία επίλυσης των βασικών όρων ζωής. Η εργασία δεν εγγυάται αξιοπρεπή αυτονομία. Το πτυχίο δεν εγγυάται κοινωνική άνοδο. Το ενοίκιο απορροφά εισόδημα και ακυρώνει τον προγραμματισμό. Η οικογένεια λειτουργεί ως ιδιωτικό υποκατάστατο κοινωνικού κράτους. Η έξοδος από το πατρικό σπίτι καθυστερεί. Η δημιουργία οικογένειας μετατίθεται. Η πολιτική συμμετοχή συχνά αντικαθίσταται από ειρωνική απόσταση, περιστασιακή κινητοποίηση ή αποχή. Η ΕΛ.Α.Σ. αν θέλει να μιλήσει σε αυτή τη γενιά, δεν αρκεί να επικαλεστεί ιστορία, αξιοπρέπεια και δημοκρατία με γενικούς όρους. Πρέπει να δείξει ότι καταλαβαίνει πως η αξιοπρέπεια για έναν νέο άνθρωπο σημαίνει πρώτα δυνατότητα ζωής χωρίς διαρκή εξάρτηση.
Ο Αλέξης Τσίπρας είχε κάποτε ιδιαίτερη απήχηση στους νέους επειδή συμβόλιζε τη ρήξη με ένα παλαιό πολιτικό σύστημα που φαινόταν κλειστό, κουρασμένο και κοινωνικά αναίσθητο. Σήμερα το πρόβλημα είναι διαφορετικό. Δεν αρκεί να συμβολίζει κανείς τη ρήξη. Πρέπει να πείθει για την εφαρμογή. Η γενιά που μεγάλωσε μέσα σε κρίσεις δεν συγκινείται εύκολα από μεγάλες υποσχέσεις. Έχει δει πολλές υποσχέσεις να συρρικνώνονται όταν έρχονται σε επαφή με την εξουσία. Η ΕΛ.Α.Σ. φέρει εδώ ένα ειδικό βάρος: ο ιδρυτής της δεν είναι νέος αδοκίμαστος πολιτικός, αλλά πρώην πρωθυπουργός. Αυτό σημαίνει ότι η σχέση με τη νεολαία δεν μπορεί να στηριχθεί σε αίσθηση αθωότητας. Πρέπει να στηριχθεί σε αίσθηση μάθησης. Οι νέοι δεν θα ρωτήσουν μόνο τι υπόσχεται η ΕΛ.Α.Σ. Θα ρωτήσουν γιατί αυτή τη φορά η υπόσχεση θα εφαρμοστεί διαφορετικά.
Το στεγαστικό είναι το σημείο όπου η γενεακή πολιτική γίνεται υλική πολιτική. Η κατοικία δεν είναι απλώς κοινωνική παροχή. Είναι μηχανισμός ενηλικίωσης, οικογενειακής αυτονομίας, εργασιακής κινητικότητας, ψυχικής ισορροπίας, δημογραφικής δυνατότητας. Όταν η κατοικία γίνεται απρόσιτη, η νεότητα παρατείνεται ως οικονομική εξάρτηση και όχι ως ελεύθερη επιλογή. Ένα προοδευτικό κόμμα που δεν έχει συγκεκριμένη στεγαστική στρατηγική δεν μπορεί να διεκδικήσει σοβαρή σχέση με τη νέα γενιά. Η ΕΛ.Α.Σ. οφείλει να μιλήσει για δημόσιο και κοινωνικό απόθεμα κατοικίας, για κλειστά ακίνητα, για ρύθμιση της βραχυχρόνιας πίεσης, για φοιτητική στέγη, για ενοικιαστές, για νέες οικογένειες, για σύνδεση κατοικίας και μεταφορών. Αν μιλήσει μόνο για «δικαίωμα στη στέγη», θα παραμείνει στο επίπεδο της ηθικής διακήρυξης. Αν μιλήσει με εργαλεία, μπορεί να αποκτήσει πραγματικό γενεακό βάθος.
Η εργασία αποτελεί το δεύτερο μεγάλο πεδίο. Η γενιά της επισφάλειας δεν αντιμετωπίζει μόνο χαμηλούς μισθούς, αλλά και ασταθή βιογραφία. Αλλάζει δουλειές, εργάζεται σε ευέλικτες μορφές, συχνά υποαμείβεται σε σχέση με τα προσόντα της, δυσκολεύεται να διαπραγματευθεί, βλέπει την επαγγελματική εξέλιξη να καθυστερεί και την κοινωνική άνοδο να γίνεται αβέβαιη. Η ΕΛ.Α.Σ. πρέπει να διαμορφώσει πολιτική εργασίας που να μην περιορίζεται στην παραδοσιακή προστασία του τυπικού μισθωτού. Χρειάζεται πολιτική για πλατφόρμες, τηλεργασία, νέους επιστήμονες, πρακτική άσκηση, συλλογική εκπροσώπηση νέων επαγγελματικών κατηγοριών, δεξιότητες, παραγωγική αναβάθμιση, ελέγχους εργοδοτικής αυθαιρεσίας. Η σημερινή Αριστερά δεν μπορεί να μιλά για εργασία με γλώσσα αποκλειστικά βιομηχανικής εποχής. Πρέπει να μιλήσει για την εργασία όπως πραγματικά βιώνεται σήμερα.
Η γενεακή διάσταση δεν είναι ξεχωριστό κεφάλαιο πολιτικής· διαπερνά όλο το πρόγραμμα. Η παιδεία, η υγεία, η ψυχική υγεία, η τεχνολογία, το περιβάλλον, η δημοκρατία, η περιφέρεια, η παραγωγή, όλα έχουν γενεακή πλευρά. Η κλιματική κρίση δεν βιώνεται το ίδιο από όλες τις ηλικίες. Η ψηφιακή εργασία δεν επηρεάζει όλους με τον ίδιο τρόπο. Η δημογραφική κρίση δεν είναι αφηρημένος δείκτης· είναι το αποτέλεσμα χιλιάδων ιδιωτικών αναβολών. Αν η ΕΛ.Α.Σ. θέλει να είναι κόμμα του μέλλοντος και όχι απλώς κόμμα επιστροφής ενός πρώην πρωθυπουργού, πρέπει να κατανοήσει ότι η νεολαία δεν είναι εκλογική κατηγορία για φωτογραφίες και συνθήματα. Είναι κοινωνική γενιά με ιδιαίτερη δομή ανασφάλειας.
Πρόσφατα σχόλια